Giải Bài 2 trang 141 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Tình huống kịch được miêu tả trong đoạn trích là gì? Trước tình huống đó, mỗi nhân vật đã có những phản ứng, hành động như thế nào? Những phản ứng, hành động đó thể hiện đặc điểm tính cách gì của nhân vật?
(văn bản: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng)
Gợi ý trả lời
a) Tình huống kịch trong đoạn trích
Đoạn trích *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài* là hồi V (hồi cuối) của vở kịch *Vũ Như Tô*, đặt nhân vật vào một tình huống căng thẳng, đầy bi kịch:
Lợi dụng tình hình rối ren và sự mâu thuẫn trong triều, Trịnh Duy Sản cầm đầu phe đối nghịch dấy binh nổi loạn, giết vua Lê Tương Dực. Quân khởi loạn và dân chúng vốn căm phẫn vì Cửu Trùng Đài làm hao tiền tốn của, khiến đời sống lầm than, nên đã nổi dậy đốt Cửu Trùng Đài, lùng bắt Vũ Như Tô và Đan Thiềm để giết. Tình huống đặt ra trước mắt hai nhân vật chính là: nên trốn chạy để bảo toàn tính mạng, hay ở lại bảo vệ công trình nghệ thuật và niềm tin của mình? Đây là mâu thuẫn gay gắt lên đến đỉnh điểm, buộc mỗi nhân vật phải bộc lộ rõ bản chất, tính cách của mình.
b) Phản ứng, hành động của mỗi nhân vật trước tình huống đó và tính cách được thể hiện
– Vũ Như Tô:
- *Phản ứng, hành động:* Dù Đan Thiềm nhiều lần khẩn thiết giục trốn, Vũ Như Tô vẫn một mực không chịu rời Cửu Trùng Đài. Ông không tin mình có tội, luôn khẳng định mình "quang minh chính đại", chỉ muốn xây một công trình tô điểm cho đất nước. Ông ngơ ngác, không hiểu vì sao dân chúng và quân sĩ lại căm ghét, lùng giết mình. Đến khi Cửu Trùng Đài bị đốt, ông mới bừng tỉnh, đau đớn thốt lên "Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!" rồi bình thản ra pháp trường.
- *Tính cách:* Là một nghệ sĩ tài ba, có hoài bão lớn, say mê và khao khát sáng tạo cái đẹp đến mức mù quáng, xa rời thực tế. Ông sống thiên về lí tưởng nghệ thuật thuần túy mà không nhận ra mâu thuẫn giữa khát vọng nghệ thuật cao siêu với lợi ích thiết thực của nhân dân, nên rơi vào bi kịch "vỡ mộng".
– Đan Thiềm:
- *Phản ứng, hành động:* Là người "biệt nhỡn liên tài", nàng hốt hoảng, nhiều lần giục Vũ Như Tô mau trốn đi để giữ lấy tính mạng, giữ lấy "cái tài" cho đất nước. Khi nguy biến, nàng van xin quân sĩ tha cho Vũ Như Tô, sẵn sàng "chịu chết" thay, hi sinh cả bản thân để bảo vệ người tài.
- *Tính cách:* Là người tỉnh táo, sáng suốt, trọng tài năng và biết quý cái đẹp, giàu đức hi sinh. Nàng thức thời hơn Vũ Như Tô nhưng cũng bất lực trước thực tế phũ phàng.
– Quân khởi loạn, dân chúng (phe Trịnh Duy Sản):
- *Phản ứng, hành động:* Nổi dậy giết vua, đốt Cửu Trùng Đài, reo hò, lùng bắt và đòi giết Vũ Như Tô, Đan Thiềm; coi họ là thủ phạm gây nên cảnh lầm than.
- *Tính cách:* Thể hiện sự phẫn nộ, dữ dội của quần chúng bị đẩy đến đường cùng; đồng thời cũng bộc lộ sự nông nổi, chưa phân biệt được giá trị của người nghệ sĩ và công trình nghệ thuật.
→ Qua các phản ứng, hành động trái chiều ấy, tác giả làm nổi bật mâu thuẫn bi kịch giữa khát vọng nghệ thuật muôn đời của người nghệ sĩ với lợi ích trực tiếp, thiết thực của nhân dân — mâu thuẫn mà trong hoàn cảnh lịch sử ấy chưa thể giải quyết trọn vẹn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.