Giải Bài 3 trang 114 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Vì sao những câu sau đây (lấy từ một số văn bản văn học) mặc dù không đầy đủ thành phần câu nhưng vẫn không bị xem là câu sai?
a. Huân cảm tưởng như mình đã bị thuổng văn. Bị đạo ý.
(Nguyễn Trương Quý, Câu chuyện bắt đầu từ tầng 10)
b. Mắt mèo hoang. Em thích mẹ nói em có con mắt mèo hoang và dã thú.
(Nguyễn Ngọc Thuần, Một thiên nằm mộng)
c. Đó là người câm của quán rượu. Anh Ba Hoành!
(Nguyễn Quang Sáng, Quán rượu người câm)
Gợi ý trả lời
Kiến thức vận dụng: Trong tiếng Việt, bên cạnh câu đầy đủ thành phần còn có câu tỉnh lược (lược bỏ một số thành phần đã rõ nhờ ngữ cảnh) và hiện tượng tách câu (tách một bộ phận của câu thành câu riêng). Những câu này tuy không đủ thành phần nhưng *không sai* vì: (1) nhờ ngữ cảnh, người đọc vẫn khôi phục được thành phần bị lược và hiểu đúng nghĩa; (2) việc tách/lược là dụng ý nghệ thuật của nhà văn nhằm nhấn mạnh, tạo ấn tượng, gợi cảm xúc, tạo nhịp điệu cho lời văn.
a. *"Huân cảm tưởng như mình đã bị thuổng văn. Bị đạo ý."*
- Câu "Bị đạo ý." thiếu chủ ngữ; thực chất nó là một bộ phận được tách ra từ câu trước (đầy đủ sẽ là: "Huân cảm tưởng như mình đã bị thuổng văn, bị đạo ý").
- Dựa vào câu đứng trước, người đọc dễ dàng khôi phục chủ ngữ và hiểu trọn vẹn ý nghĩa.
- Tác giả tách câu để nhấn mạnh thêm một mức độ của sự việc ("bị thuổng văn" → "bị đạo ý"), làm nổi bật tâm trạng bức xúc của nhân vật → không bị coi là sai.
b. *"Mắt mèo hoang. Em thích mẹ nói em có con mắt mèo hoang và dã thú."*
- Câu "Mắt mèo hoang." chỉ có một cụm danh từ, thiếu các thành phần nòng cốt (không có vị ngữ).
- Đây là câu đặc biệt / câu tỉnh lược dùng để gọi tên, giới thiệu, nêu bật hình ảnh; nhờ câu sau mà ý nghĩa của nó được làm rõ (nói về đôi mắt của nhân vật "em").
- Cách viết này gây ấn tượng mạnh, tập trung sự chú ý vào hình ảnh "mắt mèo hoang", tạo nét riêng cho giọng văn → chấp nhận được, không sai.
c. *"Đó là người câm của quán rượu. Anh Ba Hoành!"*
- Câu "Anh Ba Hoành!" chỉ gồm một cụm danh từ làm thành câu, thiếu thành phần nòng cốt.
- Đây là bộ phận được tách ra (vốn là phần chú thích/đồng vị cho "người câm của quán rượu"), đứng riêng thành câu.
- Việc tách câu nhằm nhấn mạnh, bộc lộ cảm xúc (ngỡ ngàng, xúc động khi nhận ra con người cụ thể ấy), đồng thời làm rõ danh tính nhân vật. Ngữ cảnh giúp hiểu trọn nghĩa nên câu không bị xem là sai.
Kết luận: Cả ba trường hợp đều là câu tỉnh lược/tách câu có dụng ý tu từ; nhờ ngữ cảnh người đọc vẫn hiểu đầy đủ nội dung, lại đạt hiệu quả nhấn mạnh và biểu cảm, nên tuy không đủ thành phần vẫn không bị coi là câu sai.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.