Giải Câu 7 trang 64 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Bạn có nhận xét gì về cấu tứ của bài thơ? Hãy liên hệ với một bài thơ khác có cùng kiểu cấu tứ này mà bạn biết.
(văn bản: Con đường mùa đông (Pu-skin))
Gợi ý trả lời
a) Nhận xét về cấu tứ của bài thơ
- Cấu tứ của bài thơ được tổ chức theo hành trình của "con đường mùa đông". Toàn bộ mạch thơ triển khai theo bước đi của cỗ xe tam mã trong đêm trăng mờ trên thảo nguyên tuyết phủ. Hình ảnh con đường vừa là không gian thực của cuộc hành trình, vừa là hình tượng ẩn dụ cho con đường đời, con đường số phận của nhân vật trữ tình.
- Mạch cảm xúc vận động song hành với ngoại cảnh (tả cảnh ngụ tình). Cảnh vật được cảm nhận qua tâm trạng người lữ khách: vầng trăng mờ, cánh đồng tuyết mênh mông hoang vắng, tiếng lục lạc đơn điệu, bài ca của người xà ích... tất cả thấm đượm nỗi buồn, sự cô đơn, mệt mỏi. Ngoại cảnh buồn tẻ, đơn điệu, lặp đi lặp lại chính là hình chiếu của nội tâm.
- Cấu tứ được dựng trên những tương phản, đối lập: giữa cái buồn tẻ, lạnh lẽo, tối tăm của hiện tại (con đường, sương mờ, tuyết) với niềm hy vọng về sự ấm áp, sum vầy ở tương lai (hình bóng Nhi-na, ngọn lửa, căn phòng ấm); giữa cái mênh mông vắng lặng của thiên nhiên với khát khao giao cảm, được yêu thương của con người. Chính niềm tin, tình yêu đã nâng đỡ tâm hồn thi nhân vượt lên cảnh ngộ buồn thương.
- Kết cấu có tính vòng tròn, đầu cuối tương ứng: những hình ảnh mở đầu (vầng trăng, sương mờ, con đường, tiếng lục lạc) trở lại ở đoạn cuối, tạo ấn tượng về cuộc hành trình còn tiếp diễn, nỗi buồn chưa dứt nhưng vẫn le lói niềm hy vọng. Cấu tứ ấy làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn Pu-skin: buồn mà không bi lụy, cô đơn mà vẫn tin yêu, hướng về sự sống và tương lai.
b) Liên hệ với một bài thơ khác có cùng kiểu cấu tứ
- Có thể liên hệ với bài "Chiều tối" (Mộ) của Hồ Chí Minh. Bài thơ này cũng được cấu tứ theo mạch của một cuộc hành trình (người tù bị giải đi trên đường chuyển lao lúc chiều muộn) và cũng tả cảnh ngụ tình: từ cảnh thiên nhiên chiều tối nơi núi rừng (cánh chim mỏi, chòm mây lẻ loi) gợi nỗi cô đơn, mệt mỏi, mạch thơ vận động dần về phía ánh sáng và hơi ấm của sự sống con người (cô em xóm núi xay ngô, lò than rực hồng).
- Điểm gặp gỡ về cấu tứ: cả hai bài đều đi từ cảnh buồn, lạnh lẽo, tối tăm của hiện tại hướng tới niềm tin, hơi ấm và sự sống; đều lấy hành trình làm trục triển khai cảm xúc; đều thể hiện một bản lĩnh, một tâm hồn giàu nghị lực, vượt lên hoàn cảnh để hướng về tương lai tươi sáng. (Có thể thay bằng "Tràng giang" của Huy Cận nếu muốn nhấn mạnh kiểu cấu tứ tả cảnh ngụ tình, mượn cảnh gợi nỗi buồn và khát khao của cái tôi cô đơn.)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.