Giải Bài 1 trang 36 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: a. Hắn giương mắt nhìn thị, không hiểu. Thật ra lúc ấy hắn cũng chưa nhận ra thị là ai. Hôm nay thị rách quá, áo quần tả tơi như tổ đỉa, thị gầy sọp hẳn đi, trên cái khuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn thấy hai con mắt.
– Hôm ấy leo lẻo cái mồm hẹn xuống, thế mà mất mặt.
À, hắn nhớ ra rồi, hắn toét miệng cười.
– Chả hôm ấy thì hôm nay vậy. Này hẵng ngồi xuống ăn miếng giầu đã.
– Có ăn gì thì ăn, chả ăn giầu.
Thị vẫn đứng cong cớn trước mặt hắn.
– Đấy, muốn ăn gì thì ăn.
Hắn vỗ vỗ vào túi.
– Rích bố cu, hở!
Hai con mắt trũng hoáy của thị tức thì sáng lên, thị đon đả:
– Ăn thật nhá! Ừ ăn thì ăn sợ gì.
Thế là thị ngồi sà xuống, ăn thật. Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì. Ăn xong thị cầm dọc đôi đũa quệt ngang miệng, thở:
– Hà, ngon! Về chị ấy thấy hụt tiền thì bỏ bố.
Hắn cười:
– Làm đếch gì có vợ. Này nói đùa chứ có về với tớ thì ra khuân hàng lên xe rồi cùng về.
(Kim Lân, Vợ nhặt)
Nhận xét các đặc điểm của ngôn ngữ nói được mô phỏng, tái tạo trong hai đoạn trích dưới đây:
a. Hắn giương mắt nhìn thị, không hiểu. Thật ra lúc ấy hắn cũng chưa nhận ra thị là ai. Hôm nay thị rách quá, áo quần tả tơi như tổ đỉa, thị gầy sọp hẳn đi, trên cái khuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn thấy hai con mắt.
– Hôm ấy leo lẻo cái mồm hẹn xuống, thế mà mất mặt.
À, hắn nhớ ra rồi, hắn toét miệng cười.
– Chả hôm ấy thì hôm nay vậy. Này hẵng ngồi xuống ăn miếng giầu đã.
– Có ăn gì thì ăn, chả ăn giầu.
Thị vẫn đứng cong cớn trước mặt hắn.
– Đấy, muốn ăn gì thì ăn.
Hắn vỗ vỗ vào túi.
– Rích bố cu, hở!
Hai con mắt trũng hoáy của thị tức thì sáng lên, thị đon đả:
– Ăn thật nhá! Ừ ăn thì ăn sợ gì.
Thế là thị ngồi sà xuống, ăn thật. Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì. Ăn xong thị cầm dọc đôi đũa quệt ngang miệng, thở:
– Hà, ngon! Về chị ấy thấy hụt tiền thì bỏ bố.
Hắn cười:
– Làm đếch gì có vợ. Này nói đùa chứ có về với tớ thì ra khuân hàng lên xe rồi cùng về.
(Kim Lân, Vợ nhặt)
b. Rất thú vị truyện ngắn sử dụng các yếu tố kì ảo, lạ lùng.
c. Những con người vị tha giàu đức hi sinh ấy.
d. Theo báo Tuổi Trẻ cho biết, tình trạng ùn ứ nông sản của nông dân miền Tây đã bước đầu được giải quyết.
e. Chữ người tử tù, một tác phẩm được sáng tác bằng bút pháp lãng mạn của Nguyễn Tuân.
g. Với những tin tức lan truyền trên mạng xã hội không phải bao giờ cũng chính xác.
h. Khổ thơ chỉ có một câu, rất đặc biệt.
Gợi ý trả lời
a. Nhận xét đặc điểm của ngôn ngữ nói được mô phỏng, tái tạo trong đoạn trích *Vợ nhặt* (Kim Lân):
- Dùng nhiều khẩu ngữ, từ ngữ thông tục, suồng sã mang đậm chất đời sống hằng ngày: *leo lẻo cái mồm, mất mặt, cong cớn, rích bố cu, làm đếch gì, bỏ bố, chả (ăn giầu)*… → tái tạo lối ăn nói tự nhiên, bỗ bã của những con người lao động nghèo.
- Xuất hiện dày đặc các từ hô gọi, thán từ, tình thái từ đặc trưng của lời nói trực tiếp: *À, Này, Đấy, Ừ, Hà, hở, nhá, đã*… → thể hiện thái độ, cảm xúc và tạo sắc thái đối thoại sinh động.
- Câu văn ngắn, cấu trúc đơn giản, nhiều câu tỉnh lược đúng kiểu nói năng trực tiếp: *Có ăn gì thì ăn, chả ăn giầu.*; *Ăn thật nhá!*; *Ừ ăn thì ăn sợ gì.* → lời thoại trao – đáp nhanh, theo tình huống giao tiếp cụ thể.
- Ngữ điệu, sắc thái cảm xúc được gợi qua dấu câu (câu cảm, câu hỏi: *Rích bố cu, hở!*, *Hà, ngon!*).
- Kết hợp với các phương tiện phi ngôn ngữ (cử chỉ, nét mặt, điệu bộ) được nhà văn miêu tả để hỗ trợ lời nói: *giương mắt nhìn, toét miệng cười, vỗ vỗ vào túi, đứng cong cớn, đon đả, cắm đầu ăn, quệt ngang miệng.*
→ Ngôn ngữ nói ở đây là ngôn ngữ nói được mô phỏng, tái tạo trong văn bản viết (truyện ngắn): nhà văn dùng chữ viết để ghi lại lời thoại, kết hợp lời kể miêu tả cử chỉ, giúp khắc họa chân thực tính cách nhân vật và không khí buổi gặp gỡ.
---
Các câu b, c, d, e, g, h đều là những câu mắc lỗi về thành phần câu (do ảnh hưởng của lối nói). Cần chỉ ra lỗi và sửa lại:
b. *Rất thú vị truyện ngắn sử dụng các yếu tố kì ảo, lạ lùng.*
- Lỗi: sắp xếp sai trật tự thành phần, đưa vị ngữ (*rất thú vị*) lên trước khiến câu không rõ nòng cốt chủ – vị.
- Sửa: *Truyện ngắn sử dụng các yếu tố kì ảo, lạ lùng rất thú vị.*
c. *Những con người vị tha giàu đức hi sinh ấy.*
- Lỗi: câu thiếu vị ngữ, mới chỉ có một cụm danh từ.
- Sửa: *Những con người vị tha, giàu đức hi sinh ấy thật đáng trân trọng.*
d. *Theo báo Tuổi Trẻ cho biết, tình trạng ùn ứ nông sản của nông dân miền Tây đã bước đầu được giải quyết.*
- Lỗi: lẫn lộn, trộn hai kết cấu (*Theo báo Tuổi Trẻ…* và *Báo Tuổi Trẻ cho biết…*) nên thừa, câu thiếu chủ ngữ.
- Sửa: *Theo báo Tuổi Trẻ, tình trạng ùn ứ nông sản của nông dân miền Tây đã bước đầu được giải quyết.* (hoặc: *Báo Tuổi Trẻ cho biết tình trạng ùn ứ nông sản… đã bước đầu được giải quyết.*)
e. *Chữ người tử tù, một tác phẩm được sáng tác bằng bút pháp lãng mạn của Nguyễn Tuân.*
- Lỗi: câu thiếu vị ngữ (chỉ có chủ ngữ và phần chú thích cho chủ ngữ).
- Sửa: *Chữ người tử tù là một tác phẩm được sáng tác bằng bút pháp lãng mạn của Nguyễn Tuân.*
g. *Với những tin tức lan truyền trên mạng xã hội không phải bao giờ cũng chính xác.*
- Lỗi: thừa quan hệ từ *Với* ở đầu khiến câu thiếu chủ ngữ.
- Sửa: *Những tin tức lan truyền trên mạng xã hội không phải bao giờ cũng chính xác.*
h. *Khổ thơ chỉ có một câu, rất đặc biệt.*
- Nhận xét: câu có đủ chủ ngữ (*Khổ thơ*) và vị ngữ (*chỉ có một câu, rất đặc biệt*) → câu đúng về thành phần, diễn đạt được, không cần sửa.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.