Giải Bài 4 trang 22 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Theo trình tự của câu chuyện, các nhân vật đã có những thay đổi như thế nào từ diện mạo, tâm trạng đến cách ứng xử?
(văn bản: Vợ nhặt – Kim Lân)
Gợi ý trả lời
Theo trình tự của câu chuyện (Tràng dẫn vợ về xóm ngụ cư → buổi tối đầu tiên trong căn nhà → sáng hôm sau), ba nhân vật chính đều có sự thay đổi rõ rệt từ diện mạo, tâm trạng đến cách ứng xử. Có thể phân tích theo từng nhân vật:
a) Nhân vật Tràng
- *Diện mạo:* Ban đầu là anh phu xe nghèo, xấu xí, dáng đi "ngật ngưỡng", "hai con mắt nhỏ tí", vừa đi vừa "ngửa mặt lên trời cười hềnh hệch". Sau khi có vợ, nhất là sáng hôm sau, gương mặt Tràng "có một cái gì phớn phở khác thường", "tủm tỉm cười một mình", trông rạng rỡ, chững chạc hơn.
- *Tâm trạng:* Lúc đầu chỉ là sự tầm phơ tầm phào, "chậc, kệ" liều lĩnh đèo bòng giữa nạn đói. Buổi tối đầu tiên thấy "trong người êm ái lửng lơ như người vừa ở trong giấc mơ đi ra", vừa ngỡ ngàng vừa hạnh phúc ("đến bây giờ hắn vẫn còn ngờ ngợ như không phải thế"). Sáng hôm sau, Tràng thấy mình "nên người", thấy "thương yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng", thấy có bổn phận lo cho vợ con.
- *Cách ứng xử:* Từ chỗ sống vô lo, buông tuồng, Tràng trở nên có trách nhiệm: muốn cùng vợ "sinh con đẻ cái", muốn sửa sang lại căn nhà; trong óc hiện lên hình ảnh "đám người đói và lá cờ đỏ bay phấp phới" → báo hiệu sự thức tỉnh, hướng về tương lai, về cách mạng.
b) Nhân vật người vợ nhặt (thị)
- *Diện mạo:* Lần đầu gặp, thị "rách quá", "áo quần tả tơi như tổ đỉa", "gầy sọp", "khuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn thấy hai con mắt". Sáng hôm sau, thị "rõ ràng là người đàn bà hiền hậu đúng mực", gương mặt rạng rỡ hẳn lên.
- *Tâm trạng:* Ban đầu chao chát, chỏng lỏn, "cong cớn", đanh đá vì cái đói thúc bách. Trên đường về và buổi tối, thị trở nên "e thẹn", "ngượng nghịu", "chân nọ bước díu cả vào chân kia", ý tứ, buồn man mác khi nhìn gia cảnh nghèo nàn. Sáng hôm sau thị dậy sớm, dịu dàng, đảm đang.
- *Cách ứng xử:* Từ người đàn bà liều lĩnh "theo không" về làm vợ, thị trở thành người vợ hiền, nàng dâu biết điều: dậy sớm quét dọn nhà cửa, gánh nước, cùng mẹ chồng thu vén; chính thị đem đến tin "người ta không chịu đóng thuế nữa", "Việt Minh phá kho thóc Nhật" → gieo niềm hi vọng đổi đời.
c) Nhân vật bà cụ Tứ
- *Diện mạo:* Dáng "lọng khọng", "lập cập" của người mẹ già nghèo khổ. Sáng hôm sau "cái mặt bủng beo u ám của bà rạng rỡ hẳn lên", nhẹ nhõm, tươi tỉnh khác thường.
- *Tâm trạng:* Diễn biến rất phức tạp: từ ngạc nhiên ("quái, sao lại có người đàn bà nào ở trong ấy nhỉ?"), đến "cúi đầu nín lặng" khi hiểu ra cơ sự, vừa xót thương con, vừa tủi phận làm mẹ không lo nổi vợ cho con, vừa lo cho tương lai giữa nạn đói, rồi "mừng lòng" chấp nhận và dấy lên niềm hi vọng. "Trong kẽ mắt kèm nhèm của bà rỉ xuống hai dòng nước mắt" — vừa tủi vừa thương.
- *Cách ứng xử:* Bà đón nhận nàng dâu bằng tấm lòng bao dung ("ừ, thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng lòng"); động viên các con, nói toàn chuyện vui, chuyện làm ăn về sau; sáng hôm sau cùng dâu dọn dẹp, nấu nồi "chè khoán" (cháo cám) đãi con trong niềm vui tội nghiệp mà ấm áp → hình ảnh người mẹ nghèo nhân hậu, gieo niềm tin vào sự sống.
Nhận xét chung: Sự thay đổi của cả ba nhân vật đều vận động theo một hướng tích cực: từ tăm tối, thê thảm, tội nghiệp của cảnh đói sang sự ấm áp, hi vọng và niềm tin vào tương lai. Qua đó Kim Lân khẳng định tư tưởng nhân đạo sâu sắc: trong hoàn cảnh khốn cùng nhất, con người vẫn khát khao hạnh phúc, yêu thương, đùm bọc nhau và hướng về sự sống, về ánh sáng của cách mạng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.