Giải Bài 7 trang 131 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Chỉ ra tính chất bi kịch của xung đột được thể hiện qua lời độc thoại của Hăm-lét. Theo bạn, trong xã hội hiện đại, xung đột đó có còn tồn tại hay không? Căn cứ để bạn nêu ý kiến về vấn đề này là gì?
(văn bản: Sống, hay không sống – đó là vấn đề (trích Hăm-lét) – Uy-li-am Sếch-xpia)
Gợi ý trả lời
a) Tính chất bi kịch của xung đột thể hiện qua lời độc thoại của Hăm-lét
Lời độc thoại "Sống, hay không sống – đó là vấn đề" là nơi dồn tụ một xung đột nội tâm căng thẳng, không thể hoá giải – đó chính là cốt lõi của tính chất bi kịch.
- Xung đột giữa "sống" và "không sống" (tồn tại hay không tồn tại): Hăm-lét đặt ra một câu hỏi lớn về sự lựa chọn của con người: nên nhẫn nhục cam chịu "những viên đá, những mũi tên của số mệnh phũ phàng", hay nên "cầm vũ khí vùng lên mà chống lại" cả một biển khổ. Cả hai con đường đều không lối thoát: chịu đựng thì hèn yếu và đau đớn, vùng lên chống lại thì có thể phải trả giá bằng chính sinh mệnh. Đây là bi kịch của sự lựa chọn mà lựa chọn nào cũng dẫn tới mất mát.
- Xung đột giữa khát vọng sống và nỗi sợ cái chết – cái chưa biết: Hăm-lét nghĩ đến cái chết như một "giấc ngủ" để chấm dứt mọi đau khổ, nhưng lại chùn bước trước nỗi khiếp sợ về "cái gì đó sau khi chết", về "miền đất chưa ai biết, từ đó không một du khách nào trở về". Chính nỗi hoài nghi ấy khiến ý chí tê liệt – con người "do dự", "nghĩ ngợi quá nhiều" nên không dám hành động.
- Xung đột giữa lí tưởng và hiện thực, giữa tư tưởng và hành động: Hăm-lét là con người của lí tưởng nhân văn, khao khát công lí và lẽ phải, nhưng phải đối diện với một hiện thực đầy bất công, dối trá, tội ác ("sự áp bức của kẻ bạo ngược", "sự khinh miệt của kẻ kiêu căng", "công lí bị trì hoãn"...). Chàng nhận thức rất rõ về cái xấu nhưng lại bị giằng xé, trì hoãn trong hành động. Mâu thuẫn giữa nhận thức sâu sắc và năng lực hành động chính là bi kịch của người trí thức thời Phục hưng.
→ Tính chất bi kịch nằm ở chỗ: đây là xung đột không thể dung hoà, không có lối thoát trọn vẹn, con người bị đặt vào tình thế lựa chọn giữa những điều đều dẫn tới đau khổ và mất mát; đồng thời phản ánh bi kịch của con người cá nhân có ý thức sâu sắc về thân phận, về lẽ sống nhưng bất lực trước hoàn cảnh.
b) Trong xã hội hiện đại, xung đột đó có còn tồn tại hay không? Căn cứ nêu ý kiến
- Ý kiến: Theo tôi, xung đột ấy về cơ bản vẫn còn tồn tại trong xã hội hiện đại, tuy hình thức biểu hiện có thể khác đi.
- Căn cứ để nêu ý kiến:
1. *Căn cứ vào bản chất của xung đột:* Đây không chỉ là xung đột riêng của Hăm-lét hay của thời đại Phục hưng, mà là xung đột mang tính nhân loại, phổ quát: mâu thuẫn giữa lí tưởng và hiện thực, giữa khát vọng sống đẹp và những bất công, giữa nhận thức và hành động, giữa cái thiện và cái ác. Chừng nào con người còn suy tư về ý nghĩa cuộc sống, còn phải lựa chọn giữa đấu tranh và cam chịu thì xung đột ấy còn.
2. *Căn cứ vào thực tế đời sống hiện đại:* Ngày nay con người vẫn phải đối mặt với nhiều áp lực, bất công, với câu hỏi sống thế nào cho có ý nghĩa; vẫn có những người do dự, hoài nghi, hoặc buông xuôi trước khó khăn; vẫn có mâu thuẫn giữa lí tưởng cao đẹp và lối sống thực dụng. (Thí sinh có thể nêu dẫn chứng từ đời sống, học tập, lựa chọn nghề nghiệp, đấu tranh với cái xấu...).
3. *Căn cứ vào sức sống lâu bền của tác phẩm:* Việc vở kịch *Hăm-lét* và lời độc thoại này vẫn được đọc, dàn dựng, suy ngẫm qua nhiều thế kỉ cho thấy những vấn đề nó đặt ra vẫn chạm tới con người hôm nay – đó là bằng chứng gián tiếp cho sự tồn tại dai dẳng của xung đột.
→ (Đây là câu hỏi mở, học sinh được trình bày quan điểm riêng; điều quan trọng là nêu rõ ý kiến và lí lẽ, bằng chứng làm căn cứ, lập luận chặt chẽ, thuyết phục.)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.