Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 6 trang 112 SGK Ngữ văn 11

Thuyền và biển (Xuân Quỳnh) — Sau khi đọc   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đánh giá chung về vai trò, ý nghĩa của yếu tố tự sự được sử dụng trong bài thơ.
(văn bản: Thuyền và biển – Xuân Quỳnh)

Gợi ý trả lời

Đánh giá vai trò, ý nghĩa của yếu tố tự sự trong bài thơ "Thuyền và biển" (Xuân Quỳnh)

a) Yếu tố tự sự được thể hiện như thế nào trong bài thơ

"Thuyền và biển" tuy là một bài thơ trữ tình nhưng lại được tổ chức theo mạch kể một câu chuyện. Ngay từ đầu, nhân vật trữ tình đã dẫn dắt bằng giọng của người kể chuyện: "Em sẽ kể anh nghe / Chuyện con thuyền và biển". Từ đó, bài thơ triển khai như một câu chuyện có nhân vật (thuyền và biển), có quá trình gặp gỡ – gắn bó – yêu thương – và dự cảm chia xa:

- Thuyền và biển "từ ngày nào chẳng biết" đã đến với nhau: "Thuyền nghe lời biển khơi", được đưa đi "muôn nơi".
- Diễn biến tình cảm với những cung bậc thăng trầm của một mối tình: khi dịu êm, đằm thắm ("Những đêm trăng hiền từ / Biển như cô gái nhỏ / Thầm thì gửi tâm tư"), khi sôi nổi, dữ dội ("Cũng có khi vô cớ / Biển ào ạt xô thuyền"), rồi nỗi nhớ da diết khi xa cách ("Những ngày không gặp nhau / Biển bạc đầu thương nhớ").
- Kết thúc mở ra dự cảm về sự chia xa: "Nếu từ giã thuyền rồi / Biển chỉ còn sóng gió".

b) Vai trò của yếu tố tự sự đối với việc thể hiện cảm xúc, tư tưởng

- Yếu tố tự sự tạo nên mạch vận động, diễn tiến cho bài thơ, khiến tình yêu không hiện ra tĩnh tại mà được kể lại như một hành trình có khởi đầu, phát triển và cao trào. Nhờ đó, cảm xúc trữ tình trở nên cụ thể, sinh động, dễ đồng cảm.
- Câu chuyện "thuyền và biển" đóng vai trò là hình ảnh ẩn dụ cho tình yêu đôi lứa. Việc kể chuyện giúp nhà thơ mượn chuyện của tự nhiên để nói chuyện của lòng người, khiến những rung động riêng tư, thầm kín được bộc lộ một cách tế nhị, ý vị.
- Nhờ lối kể, các quy luật muôn thuở của tình yêu (gắn bó không thể tách rời, nỗi nhớ, sự thấu hiểu, nỗi lo âu trước chia li) được khái quát thành một chân lí có tính triết lí: "Những ngày không gặp nhau / Biển bạc đầu thương nhớ"; "Chỉ có thuyền mới hiểu / Biển mênh mông nhường nào".

c) Ý nghĩa của sự kết hợp tự sự với trữ tình

- Sự đan cài yếu tố tự sự vào mạch trữ tình làm cho bài thơ vừa có chất truyện vừa giàu chất thơ: câu chuyện là cái cớ, là phương tiện, còn mục đích cuối cùng vẫn là bộc lộ thế giới tâm hồn, tình cảm.
- Yếu tố tự sự giúp bài thơ đạt tới tính hàm súc và sức khái quát cao: từ một câu chuyện cụ thể của thuyền – biển, người đọc liên tưởng tới quy luật chung của mọi tình yêu, nhất là tình yêu của người phụ nữ – vừa nồng nàn, mãnh liệt, vừa đằm thắm, thủy chung và luôn khắc khoải âu lo.
- Qua đó bộc lộ phong cách thơ Xuân Quỳnh: hồn nhiên, chân thành, giàu nữ tính; mượn hình ảnh thiên nhiên bình dị để giãi bày khát vọng yêu thương và nhu cầu gắn bó bền chặt.

Kết luận: Yếu tố tự sự trong "Thuyền và biển" không làm mờ chất trữ tình mà trái lại trở thành phương tiện nghệ thuật đắc lực: nó tạo mạch vận động cho cảm xúc, dựng nên hình ảnh ẩn dụ thuyền – biển để nói về tình yêu đôi lứa, đồng thời nâng những rung động riêng tư thành chân lí phổ quát về tình yêu, góp phần thể hiện vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ và phong cách thơ tình đặc sắc của Xuân Quỳnh.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.