Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 4 trang 112 SGK Ngữ văn 11

Thuyền và biển (Xuân Quỳnh) — Sau khi đọc   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu nhận xét về sự lồng ghép hai câu chuyện trong bài thơ. Số dòng thơ được dành cho từng câu chuyện được phân bố theo tỉ lệ nào? Bạn suy nghĩ gì về điều này?
(văn bản: Thuyền và biển – Xuân Quỳnh)

Gợi ý trả lời

a) Nhận xét về sự lồng ghép hai câu chuyện trong bài thơ

Bài thơ *Thuyền và biển* lồng ghép, đan cài hai câu chuyện:
- Câu chuyện thứ nhất – chuyện "con thuyền và biển": một câu chuyện tình được kể bằng hình ảnh thiên nhiên (thuyền – biển), với đủ cung bậc: gặp gỡ, gắn bó, khát khao, giận hờn, nhớ thương, chia xa.
- Câu chuyện thứ hai – chuyện "anh và em": chuyện tình của đôi lứa, của chính nhân vật trữ tình, chỉ hiện lên trực tiếp ở lời mở đầu ("Em sẽ kể anh nghe") và hai dòng kết ("Nếu phải cách xa anh / Em chỉ còn bão tố").

Hai câu chuyện được lồng vào nhau theo quan hệ ẩn dụ: chuyện thuyền và biển là hình ảnh ẩn dụ cho chuyện tình anh – em. Mạch kể về thuyền và biển vừa khép lại ("Nếu từ giã thuyền rồi / Biển chỉ còn sóng gió") thì mạch tình anh – em bật ra ở hai câu cuối như một sự "giải mã", khiến người đọc nhận ra: suốt bài thơ, nói thuyền – biển chính là đang nói về tình yêu đôi lứa. Sự lồng ghép này tạo cho bài thơ hai tầng nghĩa song hành, kín đáo mà tha thiết.

b) Tỉ lệ số dòng thơ dành cho từng câu chuyện

Bài thơ gồm 30 dòng:
- Chuyện thuyền và biển chiếm gần như toàn bộ: khoảng 28 dòng (từ "Chuyện con thuyền và biển" cho đến "Biển chỉ còn sóng gió").
- Chuyện anh và em chỉ được dành 2 dòng kết (cùng với lời dẫn "Em sẽ kể anh nghe" ở đầu).

Tỉ lệ phân bố rất chênh lệch, khoảng 28 : 2 ≈ 14 : 1 — hầu hết dung lượng dồn cho câu chuyện ẩn dụ thuyền – biển, còn câu chuyện tình trực tiếp chỉ gói trong hai dòng cuối.

c) Suy nghĩ về điều này

- Việc dành phần lớn số dòng cho chuyện thuyền – biển giúp nhà thơ mượn hình ảnh thiên nhiên để bộc lộ tình yêu một cách ý nhị, tế nhị, đúng với vẻ đẹp nữ tính, kín đáo trong thơ tình Xuân Quỳnh; tránh được lối nói trực tiếp, sỗ sàng.
- Hai dòng kết tuy ngắn nhưng đặt ở vị trí "chốt" nên có sức nặng đặc biệt: cả mạch cảm xúc được dồn nén rồi vỡ òa thành lời tỏ bày chân thành, mãnh liệt — nỗi lo âu, khắc khoải trước sự xa cách ("Em chỉ còn bão tố"). Chính sự chênh lệch về dung lượng làm tăng sức ám ảnh và dư âm cho lời thơ.
- Cách phân bố ấy cho thấy nét độc đáo trong nghệ thuật trữ tình của Xuân Quỳnh: dùng ẩn dụ bao trùm, để lời tự bạch trực tiếp xuất hiện thật đúng lúc, vừa đủ, khiến tình yêu hiện lên vừa nồng nàn vừa sâu lắng, vừa mạnh mẽ vừa dịu dàng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.