Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 1 trang 109 SGK Ngữ văn 11

Dương phụ hành (Cao Bá Quát)   Gợi ý trả lời

Đề bài

So sánh và chỉ ra những chỗ khác biệt giữa bản dịch thơ với nguyên tác.
(văn bản: Dương phụ hành - Cao Bá Quát)

Gợi ý trả lời

Bài tập yêu cầu đối chiếu bản dịch thơ (in trong SGK, do Nguyễn Huệ Chi dịch) với nguyên tác chữ Hán (qua phần phiên âm và dịch nghĩa) của bài *Dương phụ hành* – Cao Bá Quát, để chỉ ra những chỗ dịch chưa sát. Có thể nêu các điểm khác biệt sau:

a) Câu 2 – "Độc bằng lang kiên tọa thanh nguyệt"
- *Dịch nghĩa:* Một mình tựa vai chồng (ngồi) dưới bóng trăng trong/trăng thanh.
- *Dịch thơ:* "Tựa vai chồng dưới bóng trăng thâu".
- *Khác biệt:* Nguyên tác có chữ "độc" (một mình) và "thanh nguyệt" (trăng trong). Bản dịch bỏ mất chữ "độc" – vốn gợi dáng vẻ riêng tư, lẻ loi, âu yếm chỉ của hai vợ chồng; đồng thời "trăng thâu" (trăng khuya) không hẳn trùng với "trăng thanh/trăng trong" của nguyên tác, làm nhạt đi cái trong trẻo của khung cảnh.

b) Câu 5 – "Nhất uyển đề hồ thủ lãn trì"
- *Dịch nghĩa:* Một bát sữa (đề hồ – thứ sữa quý, thức uống thơm ngon) nhưng tay cầm uể oải, biếng nhác.
- *Dịch thơ:* "Hững hờ cốc sữa biếng cầm tay".
- *Khác biệt:* "Đề hồ" là một thức uống quý, thơm ngon; dịch là "cốc sữa" tuy dễ hiểu nhưng làm mất sắc thái sang trọng, tinh tế của nguyên tác. Thêm nữa, bản dịch thêm từ "hững hờ" khiến ý "tay biếng cầm" (vì mải tình tứ, vì được chồng nâng niu) bị tô đậm thành thái độ thờ ơ.

c) Câu 7 – "Phiên thân cánh thiến lang phù khởi"
- *Dịch nghĩa:* Nghiêng mình, lại còn nhờ chồng nâng đỡ cho dậy.
- *Dịch thơ:* "Uốn éo đòi chồng nâng đỡ dậy".
- *Khác biệt:* Đây là chỗ lệch rõ nhất về sắc thái. Nguyên tác chỉ tả cử chỉ nũng nịu, được chồng chiều chuộng, nâng niu (chữ "thiến" = nhờ, mượn sức). Bản dịch dùng "uốn éo… đòi" mang sắc thái chê bai, mỉa mai, không đúng với giọng điệu trân trọng, cảm thông mà Cao Bá Quát dành cho cảnh hạnh phúc sum vầy của đôi vợ chồng phương Tây.

d) Câu 8 – "Khởi thức Nam nhân hữu biệt ly?"
- *Dịch nghĩa:* (Người thiếu phụ ấy) nào biết có kẻ người Nam đang chịu cảnh biệt ly?
- *Dịch thơ:* "Biết đâu nỗi khách biệt ly này?".
- *Khác biệt:* Nguyên tác ghi rõ "Nam nhân" – người nước Nam, chính là tác giả (một ẩn dụ xưng mình). Bản dịch thay bằng "khách" nên làm mờ đi cái tôi trữ tình và sự đối lập có chủ ý giữa "người Tây" đoàn tụ – "người Nam" (tác giả) cô đơn, xa nhà. Qua đó cũng làm giảm bớt nỗi niềm thân phận kín đáo ở câu kết.

Nhận xét chung: Bản dịch thơ giữ được hình ảnh, nhịp điệu và cảm xúc cơ bản của bài thơ, nhưng ở một số chữ then chốt (đề hồ → cốc sữa; thiến/phù khởi → uốn éo đòi; Nam nhân → khách; lược chữ "độc") thì chưa sát với nguyên tác, làm sai lệch ít nhiều về sắc thái trân trọng – cảm thông và làm nhòe đi tâm sự thầm kín của nhân vật trữ tình.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.