Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 7 trang 107 SGK Ngữ văn 11

Lời tiễn dặn (trích Tiễn dặn người yêu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đoạn trích cho biết điều gì về không gian tồn tại và đời sống văn hoá tinh thần của đồng bào dân tộc Thái – chủ nhân truyện thơ Tiễn dặn người yêu?
(văn bản: Lời tiễn dặn (trích Tiễn dặn người yêu))

Gợi ý trả lời

Mở ý: Truyện thơ *Tiễn dặn người yêu* (Xống chụ xon xao) là sáng tác dân gian của đồng bào dân tộc Thái. Qua đoạn trích *Lời tiễn dặn* (lời chàng trai tiễn và dặn dò cô gái trên đường về nhà chồng, rồi lời chứng kiến cảnh cô gái bị nhà chồng hành hạ), người đọc nhận ra khá rõ không gian sinh tồn và đời sống văn hoá – tinh thần của người Thái. Có thể trình bày theo hai phương diện:

a) Không gian tồn tại (không gian sống) của đồng bào Thái

- Đó là không gian núi rừng Tây Bắc với thiên nhiên cây cỏ đặc trưng được nhắc đi nhắc lại: *rừng ớt, rừng cà, rừng lá ngón*; hình ảnh *lá ngón* (loài cây độc) cũng cho thấy cô gái đã nghĩ đến cái chết – một chi tiết gắn liền với môi trường sống vùng cao.
- Đó là không gian của nương rẫy, ruộng đồng và sinh hoạt bản mường: đường tiễn đưa đi qua rừng, qua suối; cảnh lao động (dệt vải, làm nương), cảnh bếp lửa, gian nhà sàn nhà chồng nơi cô gái bị đánh đập.
- Các hình ảnh so sánh, ẩn dụ đều lấy từ thiên nhiên và cuộc sống miền núi: *đôi ta yêu nhau, đợi tới tháng Năm lau nở; đợi mùa nước đỏ cá về, đợi chim tăng ló hót gọi hè*; *không lấy được nhau mùa hạ, ta sẽ lấy nhau mùa đông; không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi goá bụa về già*. → Cách cảm, cách nghĩ gắn bó mật thiết với núi rừng, mùa màng, chim muông, cây cỏ.

b) Đời sống văn hoá – tinh thần của đồng bào Thái

- Phong tục, tập quán hôn nhân: đoạn trích phản chiếu tục *ở rể*, tục thách cưới và tình cảnh người con gái bị ép gả theo sự sắp đặt của cha mẹ, không được tự do quyết định hôn nhân → một hủ tục gây nên bi kịch tình yêu.
- Đời sống tình cảm phong phú, sâu nặng và thuỷ chung: lời tiễn dặn tha thiết thể hiện khát vọng tình yêu mãnh liệt, lòng chung thuỷ son sắt, quan niệm gắn bó *sống chết có nhau* ("yêu nhau, yêu trọn đời gỗ cứng, yêu nhau, yêu trọn kiếp đến già"; chết thành hồn, thành ma vẫn tìm về bên nhau).
- Nét đẹp văn hoá ứng xử và tín ngưỡng dân gian: chi tiết chàng trai chăm sóc, lấy *lá thuốc* cứu người yêu bị nhà chồng đánh đập cho thấy vốn tri thức dân gian về cây thuốc; quan niệm về *hồn*, *ma*, về sự tái sinh, về kiếp sau thể hiện đời sống tâm linh, tín ngưỡng của người Thái.
- Kho tàng văn học dân gian giàu có: chính sự tồn tại của truyện thơ dài, giàu chất trữ tình, với lối nói ví von, điệp ngữ, hình ảnh thơ mộc mạc mà gợi cảm, chứng tỏ đồng bào Thái có một đời sống văn hoá – nghệ thuật, một tâm hồn thơ phong phú, biết gửi gắm tâm tư, khát vọng vào tiếng hát, câu thơ.

Kết ý: Như vậy, qua *Lời tiễn dặn*, đoạn trích không chỉ kể một câu chuyện tình yêu – hôn nhân đầy bi kịch mà còn mở ra bức tranh về không gian núi rừng Tây Bắc và đời sống văn hoá tinh thần giàu bản sắc của người Thái: gắn bó với thiên nhiên, trọng tình nghĩa thuỷ chung, có phong tục – tín ngưỡng riêng và một kho tàng truyện thơ trữ tình đặc sắc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.