Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 5 trang 97 SGK Ngữ văn 11

Củng cố, mở rộng (Bài 3. Cấu trúc của văn bản nghị luận)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tìm đọc thêm một số văn bản nghị luận và ghi chép các thông tin cơ bản sau:

– Vấn đề được bàn luận, ý nghĩa của vấn đề;

– Quan điểm của người viết;

– Đối tượng tác động;

– Nghệ thuật lập luận;

– Mức độ thuyết phục.

Gợi ý trả lời

Gợi ý cách làm: Em chọn một (hoặc một vài) văn bản nghị luận ngoài SGK, đọc kĩ rồi lập bảng/ghi chép theo năm thông tin đề yêu cầu. Dưới đây là mẫu ghi chép với hai văn bản tiêu biểu để em tham khảo cách trình bày.

### Văn bản 1: *Hịch tướng sĩ* (Trần Quốc Tuấn)

a) Vấn đề được bàn luận, ý nghĩa của vấn đề:
Văn bản bàn về trách nhiệm của tướng sĩ trước hoạ xâm lăng của giặc Nguyên – Mông: phải nêu cao tinh thần cảnh giác, chăm lo rèn luyện võ nghệ, quyết tâm đánh giặc cứu nước. Đây là vấn đề sống còn của quốc gia, có ý nghĩa thời sự cấp bách lúc bấy giờ và mang ý nghĩa lâu dài về lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm với vận mệnh dân tộc.

b) Quan điểm của người viết:
Trần Quốc Tuấn thể hiện lập trường yêu nước mãnh liệt, căm thù giặc sâu sắc; phê phán lối sống hưởng lạc, thờ ơ, cầu an của một bộ phận tướng sĩ; kêu gọi họ đồng lòng rèn quân, học *Binh thư yếu lược*, sẵn sàng xả thân vì nước.

c) Đối tượng tác động:
Trực tiếp là các tì tướng, tướng sĩ dưới quyền; rộng hơn là toàn thể quân dân thời Trần.

d) Nghệ thuật lập luận:
Lập luận chặt chẽ, giàu sức thuyết phục: nêu gương trung thần nghĩa sĩ trong sử sách → vạch rõ tội ác, sự ngang ngược của kẻ thù → bày tỏ nỗi lòng "quên ăn, mất ngủ" của chủ tướng → phân tích thiệt – hơn, được – mất → kêu gọi hành động. Kết hợp lí lẽ sắc bén với tình cảm nồng cháy; dùng nhiều hình ảnh so sánh, câu văn biền ngẫu, giọng điệu khi tha thiết, khi đanh thép.

e) Mức độ thuyết phục:
Rất cao. Nhờ sự hoà quyện giữa lí và tình, giữa lí lẽ và dẫn chứng, văn bản đã khích lệ mạnh mẽ ý chí chiến đấu, góp phần làm nên hào khí Đông A và chiến thắng chống Nguyên – Mông.

### Văn bản 2: *Tinh thần yêu nước của nhân dân ta* (Hồ Chí Minh)

a) Vấn đề được bàn luận, ý nghĩa của vấn đề:
Bàn về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam. Vấn đề có ý nghĩa khơi dậy, phát huy sức mạnh tinh thần của toàn dân trong kháng chiến.

b) Quan điểm của người viết:
"Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta." Cần phải làm cho tinh thần yêu nước ấy được "trưng bày" và phát huy thành hành động kháng chiến cụ thể.

c) Đối tượng tác động:
Toàn thể nhân dân Việt Nam, đặc biệt là đồng bào và chiến sĩ trong thời kì kháng chiến chống Pháp.

d) Nghệ thuật lập luận:
Bố cục ba phần mạch lạc (nêu luận điểm – chứng minh – kết luận, kêu gọi); dẫn chứng chọn lọc, sắp xếp theo trình tự lịch sử và theo lứa tuổi, tầng lớp, vùng miền; hình ảnh so sánh đặc sắc ("làn sóng", "thứ của quý"); câu văn nhịp nhàng, điệp cấu trúc "Từ… đến…" tạo khí thế.

e) Mức độ thuyết phục:
Cao. Luận điểm rõ, dẫn chứng toàn diện và tiêu biểu, lời văn giản dị mà giàu cảm xúc, dễ đi vào lòng người và thôi thúc hành động.

> Lưu ý khi tự làm: Em có thể chọn bất kì văn bản nghị luận nào em đọc được (xã luận, bài bình luận, tiểu luận văn học…), miễn là ghi chép đủ và đúng năm thông tin trên; nên trình bày dưới dạng bảng để dễ đối chiếu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.