Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 2 trang 97 SGK Ngữ văn 11

Củng cố, mở rộng (Bài 3. Cấu trúc của văn bản nghị luận)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Qua việc đọc ba văn bản trong bài học, theo bạn, sự chặt chẽ trong cấu trúc của văn bản nghị luận phụ thuộc vào những điều gì?

Gợi ý trả lời

Củng cố, mở rộng – Bài 2 (trang 98)

Đề: Qua việc đọc ba văn bản trong bài học (*Cầu hiền chiếu* – Ngô Thì Nhậm, *Tôi có một ước mơ* – Mác-tin Lu-thơ Kinh, *Một thời đại trong thi ca* – Hoài Thanh), sự chặt chẽ trong cấu trúc của văn bản nghị luận phụ thuộc vào những điều gì?

Lời giải:

Qua ba văn bản đã học, có thể thấy sự chặt chẽ trong cấu trúc của một văn bản nghị luận phụ thuộc vào những yếu tố sau:

a) Luận đề (vấn đề nghị luận) phải rõ ràng, thống nhất xuyên suốt
- Toàn bộ văn bản phải xoay quanh một luận đề trung tâm, nhất quán từ đầu đến cuối. Mọi luận điểm, lí lẽ, bằng chứng đều hướng về việc làm sáng tỏ luận đề đó.
- Ví dụ: *Cầu hiền chiếu* nhất quán với luận đề “chiêu mộ, kêu gọi người hiền tài ra giúp nước”; *Tôi có một ước mơ* tập trung vào khát vọng tự do, bình đẳng cho người da đen.

b) Hệ thống luận điểm được sắp xếp theo một trình tự hợp lí, logic
- Các luận điểm phải có quan hệ chặt chẽ với nhau (theo trình tự thời gian, quan hệ nhân – quả, từ khái quát đến cụ thể, từ nhận thức đến hành động…), luận điểm trước làm tiền đề, cơ sở dẫn tới luận điểm sau.
- Ví dụ: *Cầu hiền chiếu* đi từ quy luật “người hiền phải do thiên tử sử dụng” → thực trạng người hiền còn ẩn dật → đường lối, chính sách cầu hiền cụ thể, tạo nên mạch lập luận chặt chẽ, thuyết phục.

c) Lí lẽ sắc bén và bằng chứng xác đáng, phù hợp với luận điểm
- Mỗi luận điểm phải được triển khai, soi sáng bằng lí lẽ thuyết phục và bằng chứng tiêu biểu, chính xác; lí lẽ – bằng chứng gắn bó khăng khít với luận điểm mà nó phục vụ.

d) Sự liên kết chặt chẽ giữa các phần, các đoạn
- Mở bài – thân bài – kết bài gắn kết thành một chỉnh thể; giữa các đoạn có các phương tiện liên kết (từ ngữ chuyển tiếp, câu chuyển đoạn) làm mạch văn liền mạch, không rời rạc.

e) Mục đích nghị luận và đối tượng hướng tới được xác định rõ
- Việc xác định rõ viết để làm gì và viết cho ai giúp người viết lựa chọn, tổ chức luận điểm, lí lẽ, bằng chứng và giọng điệu cho phù hợp, khiến văn bản mạch lạc, chặt chẽ và có sức thuyết phục cao.

Kết luận: Sự chặt chẽ trong cấu trúc của văn bản nghị luận phụ thuộc chủ yếu vào: luận đề rõ ràng – thống nhất; hệ thống luận điểm sắp xếp logic; lí lẽ, bằng chứng xác đáng gắn với luận điểm; sự liên kết mạch lạc giữa các phần; và việc xác định đúng mục đích, đối tượng nghị luận.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.