Giải Bài 5 trang 90 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Phân tích những ưu thế và giới hạn của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.
Gợi ý trả lời
## Phân tích ưu thế và giới hạn của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết
Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết là hai dạng tồn tại cơ bản của ngôn ngữ. Mỗi dạng có những ưu thế và giới hạn riêng do điều kiện sử dụng, phương tiện và hoàn cảnh giao tiếp quy định.
### a) Ngôn ngữ nói
Ưu thế:
- Là hình thức giao tiếp trực tiếp, tức thời: người nói và người nghe tiếp xúc mặt đối mặt, có thể luân phiên vai (vừa nói vừa nghe, đổi vai liên tục), nhờ đó thông tin được trao đổi nhanh, phản hồi kịp thời.
- Có sự phối hợp của các phương tiện phi ngôn ngữ: ngữ điệu, nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ… làm cho lời nói thêm sinh động, giàu sắc thái biểu cảm và dễ hiểu.
- Người nói có thể quan sát trực tiếp người nghe để điều chỉnh cách nói (nói lại, giải thích thêm, nhấn mạnh…) cho phù hợp với phản ứng của người nghe.
Giới hạn:
- Diễn ra tức thời, mau qua, không được chuẩn bị kĩ nên lời nói thường thiếu gọt giũa, dễ có những yếu tố dư thừa, trùng lặp, nói nhầm, nói lỡ.
- Người nghe phải tiếp nhận, lĩnh hội ngay, ít có điều kiện suy ngẫm, phân tích kĩ như khi đọc.
- Khó lưu giữ lâu dài (nếu không có phương tiện ghi âm, ghi hình), bị hạn chế về không gian và thời gian truyền đạt: người nói và người nghe phải ở cùng một thời điểm, thường là cùng một địa điểm.
###
b) Ngôn ngữ viết
Ưu thế:
- Được ghi lại bằng chữ viết nên lưu giữ được lâu dài, vượt qua giới hạn về không gian và thời gian: người đọc có thể tiếp nhận ở bất cứ đâu, vào bất cứ lúc nào, dù cách xa người viết.
- Người viết có thời gian suy nghĩ, lựa chọn, gọt giũa, nên ngôn ngữ thường chính xác, chặt chẽ, mạch lạc, dùng từ đúng, câu đúng ngữ pháp, có sự hỗ trợ của hệ thống dấu câu, kí hiệu, hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu…
- Người đọc có điều kiện đọc lại nhiều lần, suy ngẫm, phân tích kĩ nội dung văn bản.
Giới hạn:
- Giao tiếp mang tính gián tiếp: người viết và người đọc thường không tiếp xúc trực tiếp, nên không có sự phản hồi tức thời, người viết khó điều chỉnh theo phản ứng của người đọc.
- Không có sự hỗ trợ của các phương tiện phi ngôn ngữ (ngữ điệu, cử chỉ, nét mặt…) như ngôn ngữ nói, nên phải bù lại bằng cách dùng từ ngữ chính xác và các dấu câu, kí hiệu.
- Đòi hỏi cả người viết lẫn người đọc phải biết chữ và nắm được các quy tắc chính tả, ngữ pháp, cách tổ chức văn bản.
### Kết luận
Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết không đối lập mà bổ sung cho nhau: ưu thế của dạng này thường là giới hạn của dạng kia. Vì vậy, khi giao tiếp cần căn cứ vào hoàn cảnh, mục đích để lựa chọn và sử dụng mỗi dạng cho phù hợp, đồng thời tránh dùng lẫn lộn đặc điểm của dạng này sang dạng kia (ví dụ: viết mà dùng khẩu ngữ, hoặc nói mà quá sách vở).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.