Giải Câu 2 trang 89 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Tìm trong văn bản Chí Phèo những đoạn có sự cộng hưởng giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao)
Gợi ý trả lời
Nhận diện yêu cầu: Câu hỏi yêu cầu tìm trong truyện ngắn *Chí Phèo* (Nam Cao) những đoạn có sự cộng hưởng giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết — tức là những đoạn mà tác giả đưa khẩu ngữ, lời ăn tiếng nói hằng ngày của nhân vật (ngôn ngữ nói) vào trong lời văn trần thuật được tổ chức, gọt giũa (ngôn ngữ viết), khiến hai loại hình ngôn ngữ hoà quyện, hỗ trợ nhau.
Cách làm: Dẫn đoạn văn → chỉ ra dấu hiệu của ngôn ngữ nói và dấu hiệu của ngôn ngữ viết cùng xuất hiện → nêu tác dụng của sự cộng hưởng.
---
a) Đoạn mở đầu — Chí Phèo vừa đi vừa chửi
> *"Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi. Bắt đầu hắn chửi trời. Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời. Thế cũng chẳng sao: đời là tất cả nhưng chẳng là ai..."*
- Dấu hiệu ngôn ngữ viết: đây là lời người kể chuyện, câu văn được tổ chức chặt chẽ, có mạch lập luận tăng tiến (chửi trời → chửi đời → chửi cả làng Vũ Đại → chửi đứa nào không chửi nhau với hắn → chửi đứa đã đẻ ra hắn).
- Dấu hiệu ngôn ngữ nói: xen vào đó là những câu hỏi, câu cảm mang khẩu khí đối thoại suồng sã ("Có hề gì?", "Thế cũng chẳng sao"), từ ngữ khẩu ngữ ("hắn", "chẳng", "mẹ kiếp"), giọng điệu như đang nói, đang cãi với người đọc.
- Cộng hưởng: lời kể (viết) và lời nửa trực tiếp (nói) hoà vào nhau; người kể như vừa thuật lại vừa nhập vai, bình luận theo giọng Chí Phèo, làm tiếng chửi vừa sống động vừa gợi được nỗi cô độc, bi kịch bị cả xã hội cự tuyệt.
b) Đoạn độc thoại nội tâm của Chí Phèo sau khi gặp thị Nở (buổi sáng tỉnh rượu)
> *"Tỉnh dậy hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc. Buồn thay cho đời! Có lí nào như thế được? Hắn đã già rồi hay sao?..."*
- Ngôn ngữ viết: lời trần thuật miêu tả diễn biến tâm lí tinh tế, giàu chất trữ tình.
- Ngôn ngữ nói: các câu cảm thán, câu nghi vấn liên tiếp mang giọng tự vấn, tự nói với mình ("Buồn thay cho đời!", "Có lí nào như thế được?", "Hắn đã già rồi hay sao?").
- Cộng hưởng: lời kể hoà với độc thoại nội tâm theo lối trần thuật nửa trực tiếp, để người đọc nghe được chính tiếng lòng của nhân vật mà vẫn giữ mạch văn mạch lạc — diễn tả khoảnh khắc Chí thức tỉnh nhân tính.
c) Các đoạn đối thoại có lời dẫn của người kể
> Ví dụ cảnh Chí Phèo đến nhà bá Kiến: *"– Tao chỉ liều chết với bố con nhà mày đấy thôi. Nhưng tao mà chết thì có thằng sạt nghiệp..."* hay câu nói cuối cùng: *"– Tao muốn làm người lương thiện... Ai cho tao lương thiện?"*
- Ngôn ngữ nói: lời thoại trực tiếp của nhân vật, đậm khẩu ngữ, thô ráp, đúng giọng người nông dân lưu manh hoá ("tao", "mày", "thằng", lối nói trống không, chửi thề).
- Ngôn ngữ viết: lời dẫn, lời bình, miêu tả cử chỉ, thái độ của người kể bao quanh lời thoại, được trau chuốt, chọn lọc.
- Cộng hưởng: khẩu ngữ đời thường được đặt trong khung trần thuật nghệ thuật, vừa khắc hoạ tính cách nhân vật chân thực vừa dồn nén tư tưởng, đẩy lên thành những câu nói mang tầm khái quát ("Ai cho tao lương thiện?").
---
Kết luận: Sự cộng hưởng giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết trong *Chí Phèo* thể hiện tập trung ở lời văn trần thuật nửa trực tiếp (đoạn mở đầu, đoạn độc thoại nội tâm) và ở cách lồng khẩu ngữ, lời thoại suồng sã của nhân vật vào mạch kể được gọt giũa. Nhờ đó, giọng văn Nam Cao vừa sinh động, gần gũi với lời ăn tiếng nói hằng ngày, vừa hàm súc, giàu sức khái quát và chiều sâu tư tưởng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.