Giải Câu 5 trang 124 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Phân tích mạch lạc và liên kết của đoạn trích.
(văn bản: Đoạn trích bài phát biểu của Vi-xoáp-va Sim-bô-xca (trích Các nhà thơ giải Nô-ben (1901 – 2006), Đoàn Tử Huyến biên soạn, Tạ Minh Châu dịch))
Gợi ý trả lời
Câu 5 (trang 125): Phân tích mạch lạc và liên kết của đoạn trích
Đoạn trích là một phần bài phát biểu của Vi-xoáp-va Sim-bô-xca khi nhận giải Nô-ben, nói về nghề thơ và tâm thế của nhà thơ với câu nói then chốt lặp lại: "Tôi không biết". Để làm rõ tính chỉnh thể của văn bản, cần xét trên hai phương diện: mạch lạc (sự thống nhất, liền mạch về nội dung, chủ đề) và liên kết (các phương tiện ngôn ngữ nối kết câu, đoạn về hình thức).
a) Mạch lạc (sự thống nhất về nội dung – chủ đề)
- *Thống nhất về chủ đề:* Toàn đoạn xoay quanh một chủ đề duy nhất – bản chất công việc của nhà thơ và nguồn gốc của cảm hứng, sáng tạo. Mọi câu, mọi ý đều hướng về và làm sáng tỏ cho tư tưởng trung tâm: nhà thơ (và con người sáng tạo nói chung) luôn sống trong trạng thái "không biết", trong sự tìm tòi, nghi vấn trước thế giới.
- *Trình tự triển khai hợp lí:* Các ý được sắp xếp theo mạch suy tưởng logic, ý trước làm tiền đề cho ý sau: từ việc nêu cảm hứng – trạng thái của nhà thơ, dẫn đến khẳng định giá trị của hai tiếng "Tôi không biết", rồi mở rộng, khái quát rằng chính sự "không biết" ấy là động lực thúc đẩy con người (nhà khoa học, nhà thơ) không ngừng khám phá, sáng tạo. Nhờ vậy đoạn văn có sự phát triển ý liền mạch, không rời rạc, không lạc đề.
- *Thống nhất về đối tượng và cảm xúc:* Người nói (Sim-bô-xca) nhất quán ở ngôi thứ nhất, nói bằng giọng chiêm nghiệm, khiêm nhường mà sâu sắc; đối tượng bàn luận (nhà thơ, sự sáng tạo) được duy trì xuyên suốt, tạo nên sự liền mạch về cảm xúc và tư tưởng.
b) Liên kết (các phương tiện hình thức nối kết)
- *Phép lặp:* Lặp lại từ ngữ, cấu trúc then chốt, nổi bật là cụm "Tôi không biết" được điệp lại nhiều lần; lặp các từ khóa thuộc trường chủ đề như "nhà thơ", "cảm hứng", "sáng tạo". Phép lặp vừa tạo liên kết hình thức chặt chẽ, vừa nhấn mạnh tư tưởng chủ đạo.
- *Phép thế:* Dùng đại từ, từ ngữ thay thế (ví dụ dùng "họ", "những người ấy" để thay cho "nhà thơ", "nhà khoa học" đã nêu) nhằm tránh lặp nặng nề mà vẫn nối các câu với nhau.
- *Phép nối:* Dùng các quan hệ từ, từ ngữ chuyển ý ("nhưng", "vì vậy", "cho nên", "bởi"…) để nối các câu, các vế, thể hiện quan hệ logic (tương phản, nguyên nhân – kết quả, suy luận) giữa các ý.
- *Phép liên tưởng (dùng từ ngữ cùng trường nghĩa):* Hệ thống từ ngữ cùng trường "sáng tạo – nhận thức": thơ, cảm hứng, nhà khoa học, khám phá, câu hỏi, không biết… đan cài, góp phần liên kết các câu quanh một mạch nghĩa chung.
c) Nhận xét chung
Nhờ sự mạch lạc (nội dung thống nhất, triển khai theo trình tự suy tưởng chặt chẽ) kết hợp với các phép liên kết (lặp, thế, nối, liên tưởng), đoạn trích trở thành một chỉnh thể thống nhất, chặt chẽ cả về nội dung lẫn hình thức. Hai yếu tố này hỗ trợ nhau: liên kết hình thức biểu hiện ra bên ngoài cho mạch lạc nội dung, còn mạch lạc là cơ sở bên trong bảo đảm cho văn bản không rời rạc – qua đó làm nổi bật tư tưởng sâu sắc của tác giả về tinh thần "không biết", về sự tìm tòi không ngừng của người nghệ sĩ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.