Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu 3 trang 124 SGK Ngữ văn 11

Nhà thơ và thế giới (Vi-xoáp-va Sim-bô-xca)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Theo tác giả, việc tự xác nhận rằng “tôi không biết” có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống của mỗi con người và của nhân loại nói chung? Bạn đánh giá như thế nào về các bằng chứng được tác giả nêu lên nhằm khẳng định quan điểm của mình?
(văn bản: Đoạn trích bài phát biểu của Vi-xoáp-va Sim-bô-xca (trích Các nhà thơ giải Nô-ben (1901 – 2006), Đoàn Tử Huyến biên soạn, Tạ Minh Châu dịch))

Gợi ý trả lời

Mở ý — đặt vấn đề

Trong bài phát biểu nhận giải Nô-ben, Vi-xoáp-va Sim-bô-xca nhiều lần nhấn mạnh vào ba tiếng tưởng chừng rất nhỏ bé: "tôi không biết". Từ chỗ tự xác nhận sự giới hạn của mình, tác giả lại khám phá ra một sức mạnh lớn lao thúc đẩy con người và cả nhân loại không ngừng đi tới. Có thể trả lời câu hỏi theo hai ý sau.

a) Ý nghĩa của việc tự xác nhận "tôi không biết" đối với mỗi con người và nhân loại

- *Đối với mỗi con người:* Việc dám thừa nhận "tôi không biết" chính là biểu hiện của sự khiêm tốn và trung thực với chính mình. Nó không phải là lời tự ti, đầu hàng, mà là điểm khởi đầu của mọi khát vọng hiểu biết. Khi ý thức được rằng mình chưa biết, con người mới nảy sinh nhu cầu đặt câu hỏi, tìm tòi, khám phá. Nhờ đó, mỗi người luôn tự làm mới mình, không bằng lòng dừng lại ở những gì đã có, mà liên tục mở rộng tầm nhìn và chiều sâu tâm hồn. Riêng với nhà thơ, "tôi không biết" còn là động lực để không ngừng viết: mỗi bài thơ là một câu trả lời, nhưng vừa viết xong, nhà thơ lại thấy nó chưa đủ, nên luôn khởi sự lại từ đầu.

- *Đối với nhân loại nói chung:* Chính nhờ biết bao con người dám nói "tôi không biết" và đi tìm lời giải đáp mà xã hội mới tiến bộ. Những nhà khoa học, nhà phát minh, nhà thơ... đều bắt đầu từ chỗ không thỏa mãn với hiểu biết sẵn có. Nếu con người tự cho mình đã biết hết, đã hoàn hảo, thì mọi khám phá, sáng tạo, phát triển sẽ ngừng lại. Vì vậy, "tôi không biết" trở thành cội nguồn của tri thức, của khoa học và nghệ thuật, là động lực thường trực thúc đẩy cả nhân loại vận động, phát triển không ngừng.

- *Khái quát:* Với tác giả, "tôi không biết" không phải là sự thiếu hụt đáng xấu hổ, mà là một giá trị tích cực — một "khoảng trống" tạo ra sức hút, buộc con người phải lấp đầy bằng hành động tìm kiếm. Đó là biểu hiện của một tinh thần luôn hoài nghi lành mạnh, luôn cầu tiến.

b) Đánh giá các bằng chứng tác giả nêu lên

- *Nội dung bằng chứng:* Để khẳng định quan điểm, tác giả dẫn ra hình ảnh những con người tiêu biểu đã làm nên lịch sử tiến bộ nhờ tinh thần "không biết": nhà bác học Niu-tơn, Ma-ri Quy-ri và nhất là trường hợp của chính nhà thơ. Mỗi lần họ nói "tôi không biết" là một lần họ mở ra một chân trời khám phá mới.

- *Tính thuyết phục:* Các bằng chứng này có sức thuyết phục cao vì: (1) *tiêu biểu và xác thực* — đều là những con người, những sự việc có thật, được cả thế giới thừa nhận, nên không ai có thể phủ nhận; (2) *đa dạng về lĩnh vực* — vừa có khoa học tự nhiên, vừa có nghệ thuật (thơ ca), cho thấy quy luật "tôi không biết" không bó hẹp trong một ngành mà phổ quát với mọi hoạt động sáng tạo của con người; (3) *gần gũi với chính tác giả* — Sim-bô-xca lấy ngay trải nghiệm làm thơ của mình làm minh chứng, khiến lí lẽ trở nên chân thành, đáng tin, không mang tính lí thuyết suông.

- *Nhận xét chung:* Cách lập luận của tác giả chặt chẽ: đi từ lí lẽ (ý nghĩa của "tôi không biết") đến bằng chứng (những con người cụ thể), rồi khái quát thành một quan niệm sống và sáng tạo. Giọng điệu khiêm nhường mà sâu sắc, dí dỏm mà thấm thía càng làm cho quan điểm thêm sức lay động. Nhờ hệ thống bằng chứng tiêu biểu, chân thực và giàu sức gợi ấy, người đọc dễ dàng bị thuyết phục và đồng tình rằng dám nói "tôi không biết" chính là khởi nguồn của hiểu biết, sáng tạo và sự tiến bộ của con người.

Kết ý: Qua đó, Sim-bô-xca gửi gắm một thông điệp nhân văn: hãy luôn giữ trong mình tinh thần khiêm tốn, hoài nghi lành mạnh và khát khao khám phá — bởi mỗi lần thành thật nói "tôi không biết", con người lại tự mở cho mình một con đường đi tới.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.