Giải Bài 3 trang 119 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Tìm đọc thêm những văn bản văn học hoặc nghị luận có đề cập chủ đề lựa chọn và hành động. Ghi chép khái quát những bài học mà bạn rút ra được cho mình từ những văn bản đó.
Gợi ý trả lời
a) Định hướng tìm đọc (chọn văn bản theo đúng chủ đề "lựa chọn và hành động")
Chủ đề *lựa chọn và hành động* là tinh thần của Bài 9 – *Lựa chọn và hành động* (Ngữ văn 11, Kết nối tri thức, tập hai), gắn với các văn bản như *Bài ca ngất ngưởng* (Nguyễn Công Trứ), *Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc* (Nguyễn Đình Chiểu), *Cộng đồng và cá thể* (A. Anh-xtanh)… Vì vậy, nên tìm đọc thêm những tác phẩm mà ở đó nhân vật hoặc tác giả phải đứng trước một ngã rẽ, buộc phải quyết định và chịu trách nhiệm về quyết định ấy. Có thể chọn theo hai nhóm:
- Văn bản văn học:
- *Chí Phèo* (Nam Cao) — lựa chọn được làm người lương thiện và hành động đòi lại quyền làm người.
- *Vợ nhặt* (Kim Lân) — lựa chọn cưu mang nhau, hướng về sự sống giữa nạn đói.
- *Hồn Trương Ba, da hàng thịt* (Lưu Quang Vũ) — lựa chọn "được sống đúng là mình" thay vì sống vay mượn.
- *Ông già và biển cả* (Hê-minh-uê) — lựa chọn kiên trì hành động đến cùng.
- Văn bản nghị luận:
- *Tuyên ngôn Độc lập* (Hồ Chí Minh) — lựa chọn con đường độc lập và hành động khẳng định chủ quyền.
- *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia* (Thân Nhân Trung), *Cầu hiền chiếu* (Ngô Thì Nhậm) — lựa chọn trọng dụng người tài và hành động chiêu hiền.
b) Cách ghi chép khái quát (gợi ý mẫu)
Với mỗi văn bản, nên ghi theo ba ý ngắn: *tình huống lựa chọn → hành động được thực hiện → bài học rút ra*. Ví dụ:
| Văn bản | Lựa chọn & hành động | Bài học |
|---|---|---|
| *Chí Phèo* | Khao khát lương thiện nhưng bị cự tuyệt; hành động cuối cùng là giết Bá Kiến rồi tự sát | Con người luôn có quyền và nhu cầu lựa chọn làm người tử tế; xã hội phải tạo điều kiện để lựa chọn đúng không bị dồn đến bi kịch |
| *Hồn Trương Ba, da hàng thịt* | Từ chối sống nhờ thân xác người khác, chọn cái chết để được là chính mình | Sống phải là sống thật với mình; lựa chọn phẩm giá quan trọng hơn sự tồn tại đơn thuần |
| *Tuyên ngôn Độc lập* | Lựa chọn độc lập, tự do; hành động tuyên bố và sẵn sàng bảo vệ | Lựa chọn lớn cần lí lẽ vững và quyết tâm hành động đến cùng |
c) Những bài học khái quát rút ra cho bản thân
- Lựa chọn luôn gắn với trách nhiệm: đã chọn thì phải dám hành động và chịu trách nhiệm về kết quả, không đổ lỗi hoàn cảnh.
- Hành động làm nên giá trị của lựa chọn: một quyết định đúng chỉ có ý nghĩa khi được biến thành việc làm cụ thể, bền bỉ.
- Lựa chọn bộc lộ nhân cách: trước khó khăn, cách ta chọn (giữ phẩm giá, sống lương thiện, vì cộng đồng) cho thấy ta là ai.
- Cần bản lĩnh và hiểu biết khi lựa chọn: quyết định sáng suốt phải dựa trên lí trí, tình cảm và sự cân nhắc hậu quả, như cách các văn bản nghị luận lập luận chặt chẽ trước khi kêu gọi hành động.
Từ đó, bản thân em rút ra rằng: hãy chủ động trong từng lựa chọn của mình, biến suy nghĩ đúng đắn thành hành động thiết thực trong học tập và cuộc sống, và luôn sẵn sàng chịu trách nhiệm về điều mình đã chọn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.