Giải Câu 5 trang 84 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Hãy chỉ ra và phân tích hiệu quả của các biện pháp tu từ (điệp ngữ, ẩn dụ,...) đã được tác giả sử dụng.
(văn bản: Tôi có một ước mơ – Mác-tin Lu-thơ Kinh)
Gợi ý trả lời
Mở ý: Văn bản *Tôi có một ước mơ* của Mác-tin Lu-thơ Kinh là một bài diễn thuyết giàu sức truyền cảm. Để thuyết phục và khơi dậy khát vọng đấu tranh cho quyền bình đẳng của người da đen, tác giả đã vận dụng dày đặc và linh hoạt nhiều biện pháp tu từ. Có thể chỉ ra và phân tích hiệu quả của các biện pháp tiêu biểu như sau:
a) Điệp ngữ (phép lặp cú pháp):
- Biểu hiện: Cụm từ "Tôi có một ước mơ" (*I have a dream*) được lặp lại nhiều lần ở đầu các câu/đoạn; bên cạnh đó là các điệp ngữ "Một trăm năm sau...", "Bây giờ là lúc...", "Chúng ta không bao giờ thỏa mãn chừng nào...", "Hãy để cho tự do ngân vang...".
- Hiệu quả: Tạo nên âm hưởng trùng điệp, hào hùng như một bản nhạc, dồn dập tăng tiến. Điệp ngữ *"Tôi có một ước mơ"* nhấn mạnh và làm nổi bật khát vọng cháy bỏng về một xã hội tự do, bình đẳng, bác ái; đồng thời khắc sâu thông điệp vào tâm trí người nghe, khơi dậy niềm tin và sự đồng cảm, cổ vũ tinh thần đấu tranh của cả cộng đồng.
b) Ẩn dụ:
- Biểu hiện: Tác giả dùng nhiều hình ảnh ẩn dụ sóng đôi, tương phản:
+ *"tấm ngân phiếu/lời hứa"* mà nước Mỹ đã kí với công dân → ẩn dụ cho quyền tự do, bình đẳng mà người da đen đáng được hưởng nhưng chưa được trả.
+ *"mùa hè ngột ngạt của sự bất bình chính đáng"* ↔ *"mùa thu tươi mát của tự do và bình đẳng"*.
+ *"thung lũng tối tăm của sự phân biệt chủng tộc"* ↔ *"con đường chan hòa ánh nắng của công bằng xã hội"*.
+ *"ngọn lửa"*, *"cơn gió lốc"* → ẩn dụ cho sức mạnh và sự bức thiết của phong trào đấu tranh.
- Hiệu quả: Biến những khái niệm trừu tượng (tự do, bất công, bình đẳng) thành hình ảnh cụ thể, gợi cảm, dễ hình dung; làm tăng sức gợi hình, gợi cảm và tính hàm súc cho lời diễn thuyết, khiến lí lẽ trở nên thấm thía, giàu chất thơ.
c) Liệt kê:
- Biểu hiện: Hàng loạt địa danh được kể ra khi nói về sự lan tỏa của tự do (*"Hãy để cho tự do ngân vang từ..."* các vùng đất, ngọn núi của nước Mỹ); liệt kê các biểu hiện của sự bất công và các viễn cảnh của ước mơ.
- Hiệu quả: Diễn tả đầy đủ, toàn diện phạm vi rộng lớn của khát vọng tự do (trải khắp đất nước, cho mọi tầng lớp, màu da); tạo nhịp điệu dồn dập, làm tăng tính thuyết phục và khí thế mạnh mẽ cho lời kêu gọi.
d) Tương phản (đối lập) và so sánh:
- Biểu hiện: Đối lập giữa hiện thực tối tăm (phân biệt, bất công, xiềng xích) với tương lai tươi sáng (tự do, bình đẳng, anh em chung sống); so sánh tình trạng của người da đen như *"sống trên một hòn đảo cô đơn giữa đại dương mênh mông của sự phồn vinh vật chất"*.
- Hiệu quả: Làm nổi bật mâu thuẫn gay gắt giữa lí tưởng cao đẹp của nước Mỹ và thực trạng bất công, qua đó khẳng định tính chính nghĩa và sự cấp thiết của cuộc đấu tranh; đồng thời thắp lên niềm hi vọng, niềm tin vào tương lai.
Kết ý: Sự kết hợp nhuần nhuyễn các biện pháp tu từ — đặc biệt là điệp ngữ và ẩn dụ — đã tạo nên giọng điệu vừa thiết tha vừa hùng hồn, giàu hình ảnh và nhạc tính, làm cho bài diễn thuyết có sức lay động, thuyết phục và truyền cảm hứng mạnh mẽ; góp phần thể hiện tư tưởng, khát vọng lớn lao về tự do và bình đẳng của tác giả.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.