Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 109 SGK Ngữ văn 11

Cộng đồng và cá thể (An-be Anh-xtanh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: khoác áo lính để đi giết người và bị giết vì những mục đích chẳng lấy gì làm cao quý của những thế lực nào đó. [...] Chẳng thế mà không thiếu những nhà tiên tri, những kẻ dự báo ngày tàn của nền văn minh chúng ta đang đến gần. Tôi không thuộc số những kẻ bi quan này; tôi tin vào một tương lai tốt đẹp hơn. Ở đây tôi muốn biện giải cho lòng tin ấy một cách ngắn gọn:

Theo ý kiến của tôi, những biểu hiện suy tàn hiện nay bắt nguồn từ chỗ: sự phát triển về kinh tế và kĩ thuật đã khiến cho cuộc đấu tranh sinh tồn của con người càng thêm gay gắt, vì thế, sự phát triển tự do của cá nhân bị tổn hại nặng nề. Nhưng mặt khác, kĩ thuật phát triển lại giúp cá nhân ngày càng phải lao động ít hơn mà vẫn thoả mãn được các nhu cầu chung. Việc phân công lao động có kế hoạch đang ngày càng trở nên một đòi hỏi cấp thiết, và việc phân công này sẽ mang lại sự bảo đảm về vật chất cho từng cá thể. Sự bảo đảm này, cũng như sức lực và thời gian dư ra của các cá thể, sẽ là một lợi thế cho sự phát triển nhân cách. Cộng đồng nhờ thế sẽ khoẻ mạnh trở lại, và chúng ta hãy hi vọng rằng, các sử gia tương lai sẽ nhìn những biểu hiện bệnh tật của thời đại chúng ta như chứng cảm cúm của trẻ con, chứng cảm cúm của một nhân loại đang vươn mình lên cao – mà tất cả chẳng qua cũng do tốc độ chuyển đổi quá nhanh mà ra.

(An-be Anh-xtanh, Thế giới như tôi thấy, Đinh Bá Anh – Nguyễn Vũ Hảo – Trần Tiễn Cao Đăng dịch, Bùi Văn Nam Sơn hiệu đính, NXB Tri thức, Hà Nội, 2005, tr. 22 – 26)

Bạn có hoàn toàn đồng tình với những điều được tác giả phân tích ở đây hay không?

Gợi ý trả lời

Gợi ý trả lời (câu hỏi nêu quan điểm – không có đáp số cố định, có thể đồng tình/không đồng tình miễn là lập luận thuyết phục):

a) Xác định nội dung tác giả phân tích

Trong đoạn này, Anh-xtanh đưa ra cách lí giải và niềm tin lạc quan của mình: ông cho rằng những biểu hiện "suy tàn" của thời đại chỉ là tạm thời, bắt nguồn từ việc kinh tế – kĩ thuật phát triển làm cuộc đấu tranh sinh tồn gay gắt hơn, khiến sự phát triển tự do của cá nhân bị tổn hại. Nhưng chính kĩ thuật ấy lại giúp con người lao động ít đi mà vẫn đủ sống; nếu biết *phân công lao động có kế hoạch* thì mỗi cá thể sẽ được bảo đảm về vật chất, có thêm sức lực và thời gian để phát triển nhân cách, nhờ đó cộng đồng "khoẻ mạnh trở lại". Ông ví bệnh tật của thời đại như "chứng cảm cúm của trẻ con" – của một nhân loại đang vươn lên, chỉ do tốc độ chuyển đổi quá nhanh gây ra.

b) Nêu thái độ của bản thân (đồng tình / đồng tình một phần / không đồng tình)

Có thể trình bày theo hướng đồng tình một phần – vừa trân trọng vừa có điều băn khoăn:

- *Điều đáng đồng tình:* Niềm tin của Anh-xtanh vào tương lai và vào sức mạnh của khoa học – kĩ thuật là có cơ sở và đầy tính nhân văn. Thực tế cho thấy tiến bộ kĩ thuật đã giải phóng con người khỏi nhiều lao động nặng nhọc, tạo thêm thời gian cho giáo dục, sáng tạo và phát triển cá nhân. Thái độ lạc quan, không bi quan trước khủng hoảng là một tinh thần tích cực, giúp con người có động lực hành động.

- *Điều còn băn khoăn:* Tác giả có phần tin tưởng khá tuyệt đối rằng chỉ cần "phân công lao động có kế hoạch" là sẽ bảo đảm vật chất cho mọi cá thể và cộng đồng tự khắc khoẻ mạnh. Thực tế phức tạp hơn: tiến bộ kĩ thuật nếu không đi cùng công bằng xã hội có thể làm gia tăng bất bình đẳng, thất nghiệp, ô nhiễm, nguy cơ chiến tranh (chính điều tác giả nhắc ở đầu ngữ liệu). Việc coi mọi "suy tàn" chỉ là "cảm cúm trẻ con" dễ dẫn đến xem nhẹ những hiểm hoạ lớn.

c) Khẳng định lại và liên hệ

Vì vậy, em không hoàn toàn đồng tình một cách tuyệt đối, nhưng chia sẻ niềm tin cốt lõi của tác giả: tương lai tốt đẹp là có thể, với điều kiện con người biết dùng khoa học – kĩ thuật một cách có kế hoạch, công bằng và nhân văn, đặt sự phát triển tự do của mỗi cá nhân trong sự hài hoà với lợi ích cộng đồng. (Học sinh có thể chọn hướng đồng tình hoàn toàn hoặc không đồng tình, miễn là lí lẽ và dẫn chứng thuyết phục.)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.