Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 8 trang 106 SGK Ngữ văn 11

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc   Gợi ý trả lời

Đề bài

Khái quát những nét đặc sắc về phương diện nghệ thuật của Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc.
(văn bản: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – Nguyễn Đình Chiểu)

Gợi ý trả lời

Khái quát những nét đặc sắc về nghệ thuật của *Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc*

a) Vận dụng sáng tạo thể văn tế
Bài văn viết theo thể văn tế truyền thống (thể phú luật Đường, dùng lối biền ngẫu, các câu đối nhau thành từng cặp) với bố cục hoàn chỉnh bốn phần: *Lung khởi* (khái quát bối cảnh, ý nghĩa cái chết), *Thích thực* (hồi tưởng cuộc đời, phẩm chất người nghĩa sĩ), *Ai vãn* (bày tỏ niềm tiếc thương) và *Kết* (lời thề, tình cảm tiếc thương, kính trọng). Nguyễn Đình Chiểu đã dùng thể văn vốn trang trọng, khuôn mẫu để dựng nên một tượng đài bi tráng về người nông dân nghĩa sĩ — điều chưa từng có trong văn học trước đó.

b) Xây dựng thành công hình tượng người nông dân nghĩa sĩ mang tính chất bi tráng
Lần đầu tiên trong văn học trung đại, người nông dân bước vào tác phẩm với tư cách người anh hùng. Hình tượng được khắc họa bằng bút pháp hiện thực kết hợp trữ tình: từ cuộc đời lam lũ (*cui cút làm ăn; toan lo nghèo khó*) đến giây phút vùng lên đánh giặc hào hùng. Cái chết được tô đậm chất *bi* (tiếc thương, mất mát) hòa quyện với chất *tráng* (hào hùng, cao cả), tạo nên âm hưởng bi tráng đặc trưng.

c) Ngôn ngữ giản dị, đậm sắc thái Nam Bộ
Tác giả sử dụng nhiều từ ngữ, lời ăn tiếng nói mộc mạc, đời thường của người dân Nam Bộ (*mắt chưa từng ngó, cui cút, tấc đất ngọn rau, bát cơm manh áo, rơm con cúi, lưỡi dao phay…*). Ngôn ngữ bình dị mà giàu sức gợi, vừa chân thực vừa thấm đẫm tình cảm, phù hợp với đối tượng được ngợi ca là người nông dân.

d) Nghệ thuật sử dụng các biện pháp tu từ và nhịp điệu
Bài văn giàu hình ảnh, sử dụng linh hoạt các biện pháp: đối lập (giữa ta và địch, giữa cuộc sống đời thường và hành động chiến đấu), liệt kê, so sánh, động từ mạnh (*đạp rào, xô cửa, đâm ngang, chém ngược…*) dồn dập tạo khí thế sôi sục; kết hợp giọng điệu đa dạng — khi hào hùng, khi xót xa, khi thành kính. Các cặp câu biền ngẫu cân xứng tạo nhịp điệu vừa trang trọng vừa thống thiết.

e) Sự kết hợp giữa trữ tình và hiện thực, giữa cảm xúc và lí tưởng
Tiếng khóc trong bài văn không chỉ là nỗi đau mất mát mà còn mang tầm vóc sử thi: khóc thương những nghĩa sĩ hi sinh đồng thời khẳng định lẽ sống cao đẹp, tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất của nhân dân. Cảm xúc chân thành của tác giả làm nên sức lay động mạnh mẽ cho tác phẩm.

→ Kết luận: Với những sáng tạo về thể loại, hình tượng, ngôn ngữ và giọng điệu, *Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc* là một thành tựu nghệ thuật xuất sắc, dựng nên tượng đài bất tử về người nông dân nghĩa sĩ và trở thành khúc ca bi tráng về lòng yêu nước của nhân dân ta.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.