Giải Bài 4 trang 88 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Tranh biện với các bạn trong lớp về một trong những vấn đề sau:
- Khi cô rô-bốt Xô-phi-a (Sophia) lần đầu tiên được Chính phủ Ả Rập Xê Út cấp quyền công dân, người ta đã lo ngại rằng một ngày nào đó rô-bốt sẽ thống trị thế giới. Liệu điều này có thể xảy ra? Trí thông minh nhân tạo liệu có phải là một mối đe doạ đối với con người?
- Thể thao có phải chỉ là nơi phô diễn sức mạnh và biểu dương các chiến công?
- Học hỏi có phải chỉ là năng lực riêng của con người? Liệu loài vật có khả năng nhận thức, tích luỹ và truyền tải tri thức hay không?
Gợi ý trả lời
## Hướng dẫn tranh biện (SGK Ngữ văn 11, KNTT, Bài 4)
Yêu cầu chung của hoạt động tranh biện:
- Chọn một trong ba vấn đề, xác định rõ hai phe: *ủng hộ* và *phản đối*.
- Mỗi phe nêu luận điểm rõ ràng, có lí lẽ và bằng chứng (số liệu, ví dụ thực tế, trích dẫn).
- Lắng nghe, phản bác lịch sự, bám sát vấn đề, không công kích cá nhân.
- Dùng ngôn ngữ chuẩn mực, thái độ tôn trọng, kết thúc bằng phần tổng kết của người điều hành.
Dưới đây là dàn ý luận điểm cho cả ba vấn đề để làm tư liệu tranh biện.
---
### a) Trí thông minh nhân tạo (AI) — rô-bốt có thể thống trị thế giới, có là mối đe doạ với con người?
Phe ủng hộ ý kiến "AI là mối đe doạ":
- AI ngày càng vượt trội ở nhiều lĩnh vực (tính toán, nhận diện, ra quyết định tự động); việc cấp quyền công dân cho Sophia cho thấy ranh giới người – máy đang mờ đi.
- Nguy cơ mất việc làm hàng loạt, lệ thuộc công nghệ, AI bị lợi dụng cho mục đích xấu (vũ khí tự động, tin giả, giám sát).
- Nếu AI tự học không kiểm soát, con người có thể mất quyền điều khiển.
Phe phản đối (AI không phải mối đe doạ tất yếu):
- AI chỉ là công cụ do con người lập trình, không có ý thức, cảm xúc hay ý chí tự thân như con người; "quyền công dân" của Sophia mang tính biểu tượng, truyền thông.
- Mối nguy nằm ở cách con người sử dụng AI, không phải ở bản thân AI → giải pháp là luật pháp, đạo đức công nghệ, kiểm soát chứ không phải sợ hãi.
- Lịch sử cho thấy mỗi công nghệ mới (máy móc, máy tính) tạo ra việc làm và cơ hội mới.
Hướng tổng kết: AI là "con dao hai lưỡi"; mối đe doạ thật sự là sự thiếu kiểm soát của con người, nên cần phát triển AI có trách nhiệm.
---
###
b) Thể thao có phải chỉ là nơi phô diễn sức mạnh và biểu dương chiến công?
Phe đồng tình:
- Thi đấu đỉnh cao đề cao kỉ lục, huy chương, thắng – thua; truyền thông thường tôn vinh người chiến thắng.
Phe phản đối (chủ đạo):
- Thể thao còn là nơi rèn luyện ý chí, kỉ luật, tinh thần vượt lên chính mình; nhiều vận động viên được nhớ đến vì nghị lực, fair-play chứ không chỉ vì chiến thắng.
- Thể thao gắn kết cộng đồng, giao lưu văn hoá, biểu tượng hoà bình (tinh thần Olympic).
- Giá trị nhân văn: sự tử tế, giúp đỡ đối thủ, vượt qua khuyết tật (thể thao người khuyết tật).
Hướng tổng kết: Sức mạnh và chiến công chỉ là phần nổi; giá trị cốt lõi của thể thao là rèn luyện con người và lan toả tinh thần cao đẹp.
---
###
c) Học hỏi có phải chỉ là năng lực riêng của con người? Loài vật có khả năng nhận thức, tích luỹ, truyền tải tri thức?
Phe cho rằng chỉ con người mới học hỏi đích thực:
- Con người có ngôn ngữ, chữ viết, tư duy trừu tượng, có thể tích luỹ tri thức qua nhiều thế hệ bằng sách vở, giáo dục.
Phe phản đối (loài vật cũng có khả năng học):
- Nhiều nghiên cứu cho thấy tinh tinh, quạ, cá heo, voi… biết dùng công cụ, giải quyết vấn đề, ghi nhớ.
- Có hiện tượng "truyền nghề": khỉ mẹ dạy con cách lấy thức ăn, cá voi truyền "bài hát", ong truyền thông tin bằng vũ điệu → dạng tích luỹ và truyền tải tri thức ở mức độ nhất định.
- Khác biệt là mức độ và hình thức, không phải có/không tuyệt đối.
Hướng tổng kết: Học hỏi không hoàn toàn độc quyền của con người; loài vật có khả năng nhận thức và truyền tải tri thức ở mức độ đơn giản hơn, song con người vượt trội nhờ ngôn ngữ và văn hoá.
---
Lưu ý trình bày khi tranh biện: mở đầu nêu quan điểm → triển khai luận điểm kèm bằng chứng → phản bác ý kiến đối lập → kết luận khẳng định lại quan điểm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.