Giải Bài 2 trang 79 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Văn bản hướng tới đối tượng nào trong xã hội lúc bấy giờ? Khi vâng mệnh vua Quang Trung soạn chiếu này, Ngô Thì Nhậm đối diện với những khó khăn gì trong việc thuyết phục các đối tượng đó ra gánh vác việc nước?
(văn bản: Cầu hiền chiếu – Ngô Thì Nhậm)
Gợi ý trả lời
a) Đối tượng mà văn bản hướng tới
Văn bản *Cầu hiền chiếu* hướng tới tầng lớp hiền tài, kẻ sĩ (nho sĩ, trí thức) của Bắc Hà dưới triều Lê – Trịnh cũ. Đây là những người có tài năng, đức độ, học vấn, từng là bề tôi của chế độ cũ. Vua Quang Trung mong họ hiểu được tấm lòng cầu hiền của triều đại mới, bỏ qua mặc cảm, định kiến để ra cộng tác, gánh vác việc nước trong buổi đầu dựng nghiệp của vương triều Tây Sơn.
b) Những khó khăn Ngô Thì Nhậm đối diện khi thuyết phục các đối tượng đó
Khi vâng mệnh vua Quang Trung soạn chiếu, Ngô Thì Nhậm phải đối diện với nhiều khó khăn trong việc thuyết phục kẻ sĩ Bắc Hà ra giúp nước:
- Tâm lí e dè, bất hợp tác của nho sĩ Bắc Hà. Nhiều người vốn là bề tôi trung thành của triều Lê, mang nặng tư tưởng trung quân "tôi trung không thờ hai chủ". Họ coi Tây Sơn là "ngụy triều", nên bất hợp tác: người thì bỏ đi ở ẩn, mai danh ẩn tích; người thì sống cầm chừng, giữ mình, im lặng không dám nói; thậm chí có người tự vẫn để giữ tiết tháo. Thuyết phục được những con người mang nặng mặc cảm, định kiến và lòng hoài Lê ấy là điều vô cùng khó.
- Hoàn cảnh chính trị – xã hội còn nhiều bất ổn, nghi ngại. Triều đại Tây Sơn mới được thành lập, kỉ cương chưa vững, lòng người chưa yên, biên ải chưa yên, dân còn mệt nhọc. Trong bối cảnh ấy, kẻ sĩ càng dè chừng, nghi ngờ về sự bền vững và chính danh của vương triều mới, chưa thực tin vào tấm lòng trọng hiền tài của nhà vua.
- Phải vừa thuyết phục, vừa giữ được sự chân thành và thể diện của cả hai phía. Người viết không thể dùng mệnh lệnh cứng rắn, ép buộc mà phải khéo léo khơi gợi, dùng lí lẽ sắc bén cùng tình cảm chân thành để kẻ sĩ tự nguyện ra giúp nước; đồng thời phải thể hiện được tầm nhìn, sự khiêm nhường và thành ý cầu hiền của vua Quang Trung, xóa đi mặc cảm, khích lệ được lòng tự trọng và trách nhiệm của hiền tài đối với đất nước.
→ Chính vì vậy, Ngô Thì Nhậm phải lập luận chặt chẽ, vừa có lí (nêu quy luật người hiền phải ra phò vua giúp nước, chỉ rõ thời thế đã đổi thay), vừa có tình (bày tỏ tấm lòng khao khát hiền tài của nhà vua), vừa mở ra con đường tiến cử rộng rãi, dễ dàng để kẻ sĩ yên tâm ra cống hiến.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.