Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu hỏi trang 76 SGK Ngữ văn 11

Văn bản 1. Cầu hiền chiếu (Chiếu cầu hiền) - Ngô Thì Nhậm   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Từng nghe nói rằng: Người hiền xuất hiện ở đời thì như ngôi sao sáng trên trời cao. Sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần, người hiền ắt làm sứ giả cho thiên tử. Nếu như che mất ánh sáng, giấu đi vẻ đẹp, có tài mà không được đời dùng, thì đó không phải là ý trời sinh ra người hiền vậy.

Phần 1 nêu vấn đề gì?

Gợi ý trả lời

Phân tích phần 1 của *Chiếu cầu hiền* (Ngô Thì Nhậm)

Phần mở đầu (đoạn trích đã cho) nêu lên mối quan hệ giữa người hiền tài và thiên tử (nhà vua), đồng thời khẳng định sứ mệnh, vai trò tất yếu của người hiền đối với đất nước.

Cụ thể, tác giả triển khai vấn đề theo các ý sau:

a) Nêu quy luật xử thế của người hiền bằng hình ảnh so sánh: Người hiền được ví như *ngôi sao sáng trên trời cao*; cũng như sao sáng tất phải chầu về ngôi Bắc Thần (sao Bắc Đẩu – tượng trưng cho ngôi vua), người hiền tất phải quy thuận, ra giúp rập, *làm sứ giả cho thiên tử*. Đây là lẽ tự nhiên, là quy luật của trời đất.

b) Khẳng định vai trò, bổn phận của người hiền: Người tài giỏi sinh ra là để phụng sự cho vua, cho đất nước. Việc người hiền ra giúp vua trị nước là hợp với *ý trời* và là điều tất yếu, không thể khác được.

c) Phê phán, nhắc nhở khéo léo đối với kẻ sĩ ở ẩn: Nếu người hiền *che mất ánh sáng, giấu đi vẻ đẹp, có tài mà không được đời dùng* (tức là mai danh ẩn tích, không ra giúp nước) thì đó là trái với ý trời, trái với lẽ tự nhiên – không đúng với bổn phận mà trời đã trao cho người hiền.

→ Như vậy, bằng hình ảnh so sánh giàu sức thuyết phục và lập luận dựa trên *mệnh trời*, phần 1 đặt ra vấn đề cốt lõi: người hiền tài phải ra phục vụ cho thiên tử, cống hiến cho đất nước, đó là quy luật, là sứ mệnh tất yếu; người có tài mà ẩn dật không giúp đời là đi ngược lại ý trời. Cách nêu vấn đề này vừa tạo tiền đề lí luận vững chắc, vừa tác động đến ý thức, trách nhiệm của kẻ sĩ, dọn đường cho lời kêu gọi hiền tài ở các phần sau.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.