Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 1 trang 65 SGK Ngữ văn 11

Thực hành tiếng Việt: Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra nét độc đáo, khác lạ trong kết hợp từ "buồn điệp điệp" ở câu mở đầu bài thơ Tràng giang (Gợi ý: Tìm những kết hợp từ khác có "điệp điệp" nhưng mang tính phổ biến hơn để so sánh với trường hợp đã nêu).
(văn bản: Tràng giang (Huy Cận))

Gợi ý trả lời

Câu thơ mở đầu bài *Tràng giang* (Huy Cận):

> Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

a) Nghĩa thông thường của "điệp điệp":

"Điệp" (疊) nghĩa là chồng chất, trùng lặp lên nhau, lớp này tiếp lớp kia. "Điệp điệp" là từ láy thường dùng để miêu tả những sự vật cụ thể, hữu hình xếp chồng, nối tiếp nhau liên tiếp, kéo dài không dứt trong không gian. Những kết hợp phổ biến, quen thuộc là:

- *núi non điệp điệp* / *núi non trùng điệp*
- *trùng trùng điệp điệp* (lớp lớp nối nhau — thường nói về núi, mây, đoàn quân)
- *sóng điệp điệp*, *mây điệp điệp*

Trong các kết hợp này, "điệp điệp" đi với danh từ chỉ vật thể nhìn thấy được (núi, sóng, mây…), gợi hình khối chồng lớp trong không gian.

b) Nét độc đáo, khác lạ trong kết hợp "buồn điệp điệp":

Huy Cận đem từ láy "điệp điệp" — vốn chỉ dùng cho cái cụ thể, hữu hình — ghép với "buồn" là một trạng thái cảm xúc trừu tượng, vô hình. Đây là một kết hợp từ lạ hóa, phá vỡ quy tắc kết hợp thông thường, tạo hiệu quả đặc biệt:

- Hữu hình hóa nỗi buồn: nỗi buồn vốn không thể nhìn, không thể đếm, qua "điệp điệp" bỗng trở nên cụ thể như có hình khối, lớp lang — buồn chồng lên buồn, lớp này nối lớp kia.
- Gợi chiều dài, sự triền miên: nỗi buồn trải ra mênh mông, trùng trùng, kéo dài vô tận như những con sóng "gợn" nối nhau trên tràng giang, không bao giờ dứt.
- Hòa hợp cảnh và tình: "buồn điệp điệp" đặt ngay sau "sóng gợn" khiến nỗi buồn như lan theo từng con sóng, cảnh và tình quyện vào nhau, mở ra âm hưởng buồn man mác bao trùm toàn bài.

→ So với các kết hợp phổ biến (núi non điệp điệp, trùng trùng điệp điệp), cách dùng của Huy Cận khác lạ ở chỗ chuyển "điệp điệp" từ miêu tả vật thể trong không gian sang miêu tả cảm xúc, nhờ đó diễn tả được một nỗi buồn vừa sâu, vừa rộng, vừa triền miên không nguôi — điều mà lối nói thông thường khó đạt tới.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.