Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 3 trang 48 SGK Ngữ văn 11

Củng cố, mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tìm đọc thêm một số truyện ngắn của Nam Cao (Lão Hạc, Đời thừa, Bài học quét nhà, Cái chết của con mực,...) và Kim Lân (Con chó xấu xí, Làng,...); từ đó, phân tích những nét nổi bật trong nghệ thuật kể chuyện của từng tác giả.

Gợi ý trả lời

Định hướng: Sau khi học *Chí Phèo* (Nam Cao) và *Vợ nhặt* (Kim Lân) ở Bài 1 (Câu chuyện và điểm nhìn trong truyện kể), ta tìm đọc thêm các truyện ngắn được gợi ý để thấy rõ hơn phong cách kể chuyện riêng của mỗi nhà văn. Dưới đây là những nét nổi bật trong nghệ thuật kể chuyện của từng tác giả.

a) Nghệ thuật kể chuyện của Nam Cao (qua *Lão Hạc, Đời thừa, Bài học quét nhà, Cái chết của con mực*...)

- *Nghệ thuật phân tích tâm lí bậc thầy:* Truyện của Nam Cao thường ít sự kiện bên ngoài mà nghiêng về diễn biến bên trong. Nhà văn lách sâu vào những giằng xé, dằn vặt của nhân vật: nỗi đau và lòng tự trọng của lão Hạc khi bán "cậu Vàng" rồi tìm đến cái chết; bi kịch tinh thần của Hộ trong *Đời thừa* giữa khát vọng văn chương và gánh nặng áo cơm. Ngòi bút đi theo từng ý nghĩ, cảm giác nhỏ nhất, khiến nhân vật hiện lên như một con người có đời sống nội tâm phức tạp, chân thực.

- *Điểm nhìn trần thuật linh hoạt, trần thuật đa giọng:* Nam Cao hay dùng người kể chuyện ngôi thứ nhất (ông giáo trong *Lão Hạc*) hoặc di chuyển điểm nhìn vào bên trong nhân vật, để lời kể hòa với lời và ý nghĩ nhân vật (lời nửa trực tiếp). Nhờ vậy câu chuyện vừa khách quan vừa thấm đẫm cảm thông, vừa kể vừa triết lí, suy ngẫm về con người và cuộc đời.

- *Giọng điệu lạnh lùng mà đằm thắm yêu thương:* Bề ngoài tỉnh táo, có khi dửng dưng, thậm chí mỉa mai, nhưng ẩn bên trong là niềm xót thương da diết trước số phận những con người nhỏ bé, là niềm tin vào "bản tính tốt" của con người bị hoàn cảnh vùi dập.

- *Ngôn ngữ và chi tiết giàu sức khái quát, chất triết lí:* Từ một chuyện nhỏ (con chó, cái chết của con mực, việc quét nhà), Nam Cao nâng lên thành vấn đề về nhân phẩm, lẽ sống, về mối quan hệ giữa hoàn cảnh và tính cách. Kết cấu thường bất ngờ, giàu kịch tính nội tâm; chi tiết chọn lọc, "đắt" (cái chết dữ dội của lão Hạc, giọt nước mắt của Hộ).

b) Nghệ thuật kể chuyện của Kim Lân (qua *Con chó xấu xí, Làng, Vợ nhặt*...)

- *Khả năng dựng tình huống truyện độc đáo:* Kim Lân hay đặt nhân vật vào một tình huống bất ngờ, éo le để bộc lộ tính cách và vẻ đẹp tâm hồn: anh Tràng "nhặt" được vợ giữa nạn đói (*Vợ nhặt*); ông Hai nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc (*Làng*). Tình huống vừa chứa kịch tính, vừa chạm đến những tình cảm sâu xa (tình người, tình yêu làng, yêu nước).

- *Am hiểu và gắn bó máu thịt với người nông dân, với nông thôn:* Kim Lân viết về làng quê, về người quê bằng vốn sống dày dặn và tình cảm ruột rà. Nhân vật của ông là những con người lam lũ, chất phác nhưng ấm áp, giàu lòng tự trọng và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc.

- *Nghệ thuật miêu tả tâm lí tinh tế qua hành động, lời nói, ngôn ngữ độc thoại:* Diễn biến tâm trạng ông Hai (đau đớn, tủi hổ rồi vỡ òa vui sướng khi tin đồn được cải chính) được khắc họa qua những cử chỉ, lời nói rất đời thường mà sinh động; tâm trạng bà cụ Tứ, của Tràng cũng được nắm bắt qua từng biến chuyển nhỏ.

- *Ngôn ngữ kể chuyện giản dị, đậm khẩu ngữ và màu sắc nông thôn Bắc Bộ:* Lời kể tự nhiên, dí dỏm, nhiều lời ăn tiếng nói của người quê, tạo không khí chân thực, gần gũi. Giọng điệu ấm áp, chan chứa niềm tin yêu và trân trọng đối với con người.

So sánh ngắn: Cả hai đều là bậc thầy truyện ngắn hiện thực viết về người nông dân và tầng lớp nghèo khổ, đều giỏi phân tích tâm lí. Song Nam Cao thiên về chiều sâu nội tâm, chất triết lí và giọng điệu lạnh lùng mà xót xa; còn Kim Lân nổi bật ở tài dựng tình huống, ở sự gắn bó máu thịt với nông thôn và giọng điệu ấm áp, tin yêu vào vẻ đẹp con người.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.