Giải Bài 7 trang 35 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
So sánh và nhận xét về đoạn kết của hai truyện ngắn Chí Phèo (Nam Cao) và Vợ nhặt (Kim Lân).
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao; Vợ nhặt - Kim Lân)
Gợi ý trả lời
So sánh và nhận xét đoạn kết của hai truyện ngắn *Chí Phèo* (Nam Cao) và *Vợ nhặt* (Kim Lân)
Cả hai truyện cùng viết về số phận người nông dân nghèo trước Cách mạng, nhưng chọn hai cách kết thúc khác hẳn nhau, gửi gắm những tư tưởng, tình cảm riêng của mỗi nhà văn.
a) Tóm tắt nội dung hai đoạn kết
- *Chí Phèo*: Sau khi bị Thị Nở cự tuyệt, Chí Phèo tuyệt vọng, xách dao đến nhà Bá Kiến, đâm chết Bá Kiến rồi tự kết liễu đời mình. Truyện khép lại bằng hình ảnh Thị Nở "nhìn nhanh xuống bụng" và "thoáng hiện ra một cái lò gạch cũ bỏ không, xa nhà cửa và vắng người lại qua...".
- *Vợ nhặt*: Trong bữa cơm ngày đói thảm hại, bà cụ Tứ và vợ Tràng nhắc đến chuyện Việt Minh phá kho thóc Nhật chia cho người đói. Truyện khép lại bằng hình ảnh trong óc Tràng "vẫn thấy đám người đói và lá cờ đỏ bay phấp phới".
b) Điểm giống nhau
- Cả hai đều là kết thúc giàu sức gợi, không khép kín mà mở ra những suy ngẫm về số phận người nông dân nghèo trong xã hội cũ (nạn đói, sự áp bức, bần cùng).
- Cả hai đều kết thúc bằng một hình ảnh có tính biểu tượng, đặt ở cuối tác phẩm để "vang ngân" trong lòng người đọc, thể hiện chiều sâu tư tưởng và tấm lòng nhân đạo của nhà văn.
- Đều thấm đẫm tinh thần hiện thực: phản ánh chân thực hoàn cảnh bi thảm của người lao động nghèo.
c) Điểm khác nhau
- *Về tính chất*: Kết *Chí Phèo* là một bi kịch — cái chết dữ dội của hai nhân vật, không có lối thoát. Kết *Vợ nhặt* lại ấm áp, le lói hi vọng — dù vẫn trong cảnh đói nhưng hé mở một tương lai.
- *Về hình ảnh biểu tượng*: Hình ảnh "cái lò gạch cũ bỏ không" mang tính vòng tròn luẩn quẩn, bế tắc: gợi ra có thể một "Chí Phèo con" ra đời, bi kịch tha hóa của người nông dân sẽ còn tiếp diễn chừng nào xã hội thực dân nửa phong kiến còn tồn tại. Đây là kết cấu đầu cuối tương ứng (truyện mở đầu cũng bằng hình ảnh lò gạch cũ nơi Chí Phèo bị bỏ rơi). Ngược lại, hình ảnh "lá cờ đỏ bay phấp phới" mang tính hướng về phía trước: gợi ra con đường cách mạng, sự đổi đời, một tương lai tươi sáng mà người nông dân có thể vươn tới.
- *Về cảm hứng và tư tưởng*: Nam Cao viết *Chí Phèo* (1941), trước Cách mạng, chưa tìm thấy lối ra cho người nông dân, nên kết thúc nhức nhối như một lời tố cáo xã hội và tiếng kêu cứu lấy con người. Kim Lân viết *Vợ nhặt* sau Cách mạng (hoàn thành sau 1954), đã có ánh sáng cách mạng soi đường, nên kết thúc gieo niềm tin: trong đói khổ, chết chóc, con người vẫn khát khao sống, cưu mang nhau và hướng tới ngày mai.
- *Về giọng điệu*: Kết *Chí Phèo* nặng nề, xót xa, bi phẫn; kết *Vợ nhặt* tuy buồn nhưng ấm áp, tin yêu.
d) Nhận xét chung
Hai đoạn kết cho thấy sự gặp gỡ ở tấm lòng nhân đạo sâu sắc: cả Nam Cao và Kim Lân đều trân trọng, cảm thông với người nông dân nghèo và tin vào bản chất tốt đẹp, khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của họ. Song do hoàn cảnh sáng tác và lí tưởng thời đại khác nhau, *Chí Phèo* khép lại trong bế tắc để tố cáo xã hội vùi dập con người, còn *Vợ nhặt* mở ra ánh sáng của niềm tin và cách mạng. Chính sự khác biệt ấy làm nên giá trị riêng và vẻ đẹp riêng của mỗi tác phẩm, đồng thời phản ánh bước phát triển trong cái nhìn của văn học hiện thực Việt Nam về số phận và tương lai người lao động.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.