Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 5 trang 35 SGK Ngữ văn 11

Chí Phèo (Nam Cao)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Người kể chuyện bộc lộ thái độ như thế nào đối với Chí Phèo và thị Nở qua hệ thống điểm nhìn và lời kể?
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao)

Gợi ý trả lời

Phân tích thái độ của người kể chuyện đối với Chí Phèo và thị Nở qua hệ thống điểm nhìn và lời kể:

a) Sự dịch chuyển, phối hợp linh hoạt các điểm nhìn

Người kể chuyện trong *Chí Phèo* đứng ở ngôi thứ ba nhưng không giữ một điểm nhìn cố định bên ngoài. Trần thuật liên tục dịch chuyển:

- Khi thì đứng ở điểm nhìn bên ngoài (điểm nhìn khách quan của người kể, hoặc của dân làng Vũ Đại) để thuật lại tiếng chửi, hành động rạch mặt ăn vạ của Chí Phèo.
- Khi thì nhập vào điểm nhìn bên trong của nhân vật — soi vào dòng ý nghĩ, cảm giác của Chí (buổi sáng tỉnh rượu nghe thấy tiếng chim, tiếng người đi chợ; nỗi khát khao hoàn lương) và cả tâm lí của thị Nở.

Sự luân chuyển này cho thấy người kể không đứng ngoài phán xét mà thâm nhập, thấu hiểu thế giới bên trong của hai con người bị cộng đồng khinh rẻ.

b) Thái độ đối với Chí Phèo

- Qua điểm nhìn bên ngoài, giọng kể thoạt đầu có vẻ dửng dưng, lạnh lùng, pha chút mỉa mai (gọi Chí là "con quỷ dữ của làng Vũ Đại", thuật tiếng chửi) — đó là cái nhìn của định kiến xã hội.
- Nhưng khi nhập vào nội tâm Chí, lời kể chuyển sang giọng xót thương, trân trọng, đồng cảm: nhà văn để Chí tự ý thức về bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người, khát khao lương thiện ("Trời ơi! Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao!"; "Ai cho tao lương thiện?").
- Nhờ đó, người kể bênh vực, khẳng định phần người, phần thiên lương vẫn còn trong con người bị tha hóa, đồng thời lên án xã hội đã hủy diệt nó.

c) Thái độ đối với thị Nở

- Bề ngoài, lời kể vẫn giữ giọng tưởng như giễu cợt (thị "xấu ma chê quỷ hờn", "dở hơi", "nhà có mả hủi") — cái nhìn thành kiến của dân làng.
- Song qua tình huống bát cháo hành và sự chăm sóc mộc mạc, người kể bộc lộ sự nâng niu, trân trọng tấm lòng nhân hậu, tình người chân thật ở thị Nở — chính thị là người đánh thức bản chất lương thiện của Chí.

d) Vai trò của lời kể nửa trực tiếp (lời nửa trực tiếp)

- Nam Cao sử dụng rộng rãi lời nửa trực tiếp: lời người kể và lời (ý nghĩ) nhân vật hòa quyện, khó tách bạch. Nhờ vậy, tiếng nói của người kể và tiếng lòng nhân vật như nhập làm một, khiến thái độ cảm thông trở nên thấm thía, tự nhiên, không áp đặt.
- Giọng điệu vì thế vừa khách quan, tỉnh táo (phơi bày sự thật tàn nhẫn), vừa trữ tình, đằm thắm yêu thương (chở che cho con người khốn khổ).

Kết luận: Qua hệ thống điểm nhìn linh hoạt và lối trần thuật giàu lời nửa trực tiếp, người kể chuyện bề ngoài có vẻ lạnh lùng, khách quan nhưng thực chất bộc lộ thái độ cảm thông, xót thương sâu sắc và niềm tin trân trọng vào bản chất tốt đẹp, khát vọng lương thiện của con người — đồng thời gián tiếp phê phán, tố cáo xã hội và định kiến đã đẩy Chí Phèo, thị Nở ra bên lề cuộc đời. Đó chính là chiều sâu tư tưởng nhân đạo của Nam Cao.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.