Giải Bài 1 trang 86 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Nêu nhận xét khái quát về mạch lạc và liên kết trong văn bản Hiền tài là nguyên khí của quốc gia.
(văn bản: Hiền tài là nguyên khí của quốc gia)
Gợi ý trả lời
Đề: Nêu nhận xét khái quát về mạch lạc và liên kết trong văn bản *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia* (Thân Nhân Trung).
Đây là câu hỏi lí thuyết tiếng Việt, không có "đáp số" tính toán; yêu cầu là vận dụng hai khái niệm vừa học — mạch lạc (sự thống nhất, liền mạch về nội dung, ý nghĩa giữa các câu, các đoạn) và liên kết (các phương tiện ngôn ngữ nối kết hình thức giữa các câu, các đoạn) — để nhận xét về văn bản.
a) Về mạch lạc (sự thống nhất, thông suốt về nội dung)
Văn bản có mạch lạc rất chặt chẽ: toàn bộ các câu, các đoạn đều tập trung làm sáng tỏ một chủ đề thống nhất — vai trò của hiền tài đối với sự hưng thịnh, tồn vong của quốc gia và ý nghĩa của việc khắc bia ghi tên tiến sĩ.
- Các ý được sắp xếp theo một trình tự lô-gíc, tầng bậc rõ ràng: nêu luận điểm khái quát ("Hiền tài là nguyên khí của quốc gia") → lí giải mối quan hệ giữa nguyên khí với sự thịnh — suy của đất nước → khẳng định các bậc đế vương, thánh minh đều coi trọng, bồi dưỡng nhân tài → dẫn tới việc dựng bia đá để biểu dương và khích lệ kẻ sĩ → nêu ý nghĩa, tác dụng lâu dài của việc khắc bia.
- Mỗi đoạn triển khai một ý bộ phận nhưng đều hướng về và phục vụ cho chủ đề chung, không có câu, đoạn nào lạc đề; ý trước làm tiền đề, cơ sở cho ý sau, tạo thành một chỉnh thể thống nhất, liền mạch từ đầu đến cuối.
b) Về liên kết (các phương tiện ngôn ngữ nối kết hình thức)
Văn bản sử dụng đa dạng và linh hoạt các phép liên kết để gắn kết các câu, các đoạn:
- Phép lặp: lặp lại các từ ngữ then chốt như *hiền tài, nguyên khí, kẻ sĩ, nước nhà/quốc gia…* khiến chủ đề được duy trì, xuyên suốt văn bản.
- Phép thế: dùng đại từ, từ ngữ thay thế để tránh lặp và nối ý (ví dụ dùng *kẻ sĩ*, *họ* để chỉ những người hiền tài đã nói ở trên).
- Phép nối: dùng các quan hệ từ, từ ngữ chuyển tiếp chỉ quan hệ lập luận như *vì vậy, cho nên, bởi thế, thế thì…* để nối kết các câu, các đoạn, làm nổi rõ quan hệ nguyên nhân — kết quả, điều kiện — hệ quả trong mạch lập luận.
- Phép liên tưởng/dùng từ cùng trường nghĩa: các từ ngữ cùng trường nghĩa về *đất nước, triều đình, học hành, thi cử, nhân tài* hỗ trợ cho sự liền mạch về nội dung.
Nhận xét khái quát: Nhờ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa mạch lạc (nội dung thống nhất, bố cục chặt chẽ, lập luận lô-gíc) và liên kết (hệ thống phương tiện ngôn ngữ phong phú, chính xác), *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia* là một văn bản nghị luận mẫu mực: lập luận sáng rõ, giàu sức thuyết phục, các ý gắn bó khăng khít, thể hiện tư duy chặt chẽ và tài năng viết văn chính luận của tác giả.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.