Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 2 trang 89 SGK Ngữ văn 10

Thực hành tiếng Việt: Sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Quan sát sơ đồ và cho biết:

a. Ngoài các phương tiện ngôn ngữ, sơ đồ trên còn sử dụng những phương tiện nào khác?

b. Những phương tiện đó được trình bày như thế nào và biểu đạt thông tin gì?

c. Những phương tiện phi ngôn ngữ và những phương tiện ngôn ngữ trong sơ đồ có quan hệ với nhau như thế nào?

d. Những phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong sơ đồ có tác dụng gì?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 89 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ tuyến tham quan Rừng hoa Dã Quỳ - Vườn Quốc gia Ba Vì (Nguồn: https://dulichbavi.com.vn). Sơ đồ dùng màu sắc, hình vẽ biểu tượng và đường kẻ để chỉ dẫn. Các vị trí/điểm mốc đánh số 3, 4, 5 (điểm 4 ghi "BẠN ĐANG Ở ĐÂY"). Các địa điểm: Cổng bán vé, Lối lên bãi xe, Lối đi Động Ngọc Hoa, Lối ra, Rừng hoa Dã Quỳ (gồm Khu 1, Khu 2, Khu 3, Khu 4, Khu 5), Cây Đa cổ thụ, Rừng thông cốt 400m, Bãi gửi xe, Lối vào (300M), Suối Ngọc Hoa, Cây Đa Bác Đỗ Mười, Nhà hàng Xạ Hương - Bể bơi cốt 400m, Nhà nghỉ - Khách sạn, Nhà điều hành Bavi resort Cốt 400m, Đường lên đền Thượng, đền Bác Hồ. Chú thích: đường ô tô (nét liền), đường đi bộ (nét đứt), nơi phân bố Hoa Dã Quỳ; chiều dài toàn tuyến: 2,1 Km.

Gợi ý trả lời

a. Những phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong sơ đồ

Ngoài các phương tiện ngôn ngữ (tên địa điểm, chữ chú thích, số liệu), sơ đồ tuyến tham quan Rừng hoa Dã Quỳ – Vườn Quốc gia Ba Vì còn sử dụng các phương tiện phi ngôn ngữ sau:

- Màu sắc (các mảng màu phân biệt khu vực, vùng phân bố hoa Dã Quỳ…).
- Hình vẽ, hình ảnh, biểu tượng (kí hiệu) minh hoạ cho các địa điểm, công trình (cổng, bãi xe, nhà hàng, bể bơi, cây đa, đền…).
- Các đường kẻ (nét liền, nét đứt) chỉ lối đi.
- Các con số đánh dấu điểm mốc (3, 4, 5…) và kí hiệu vị trí ("BẠN ĐANG Ở ĐÂY" ở điểm 4).

b. Cách trình bày và thông tin các phương tiện đó biểu đạt

- Màu sắc: được dùng để tô, phân vùng các khu vực khác nhau, làm nổi bật nơi phân bố Hoa Dã Quỳ và phân biệt các khu/điểm tham quan → giúp người xem nhận ra ranh giới, đặc điểm từng khu vực.
- Hình vẽ, biểu tượng: mỗi địa điểm, công trình được vẽ bằng một hình minh hoạ hoặc kí hiệu riêng (cổng bán vé, bãi gửi xe, nhà hàng – bể bơi, nhà nghỉ – khách sạn, cây đa cổ thụ, đền Thượng, đền Bác Hồ…) → cho biết tại mỗi vị trí có công trình/cảnh quan gì.
- Đường kẻ: theo phần chú thích, nét liền biểu thị *đường ô tô*, nét đứt biểu thị *đường đi bộ* → chỉ dẫn các loại tuyến đường và hướng di chuyển trong khu du lịch.
- Các con số (3, 4, 5…) và kí hiệu vị trí: đánh dấu thứ tự, điểm mốc trên tuyến; riêng điểm 4 ghi "BẠN ĐANG Ở ĐÂY" → xác định vị trí hiện tại của khách để định hướng.
- Số liệu kèm chú thích: "Lối vào (300M)", "chiều dài toàn tuyến: 2,1 Km" → cho biết khoảng cách, độ dài quãng đường.

c. Quan hệ giữa phương tiện phi ngôn ngữ và phương tiện ngôn ngữ

Hai loại phương tiện có quan hệ bổ sung, hỗ trợ chặt chẽ cho nhau:

- Phương tiện ngôn ngữ (tên địa điểm, chữ chú thích, số liệu) gọi tên, giải thích chính xác cho các hình vẽ, màu sắc, đường kẻ, con số — nếu chỉ có hình mà không có chữ thì người xem khó biết đó là địa điểm nào.
- Ngược lại, phương tiện phi ngôn ngữ (màu sắc, hình vẽ, đường kẻ, kí hiệu) cụ thể hoá, trực quan hoá những thông tin mà ngôn ngữ nêu ra, giúp hình dung vị trí, hình dạng, hướng đi một cách sinh động.

→ Ngôn ngữ và phi ngôn ngữ phối hợp, soi sáng lẫn nhau, cùng truyền đạt trọn vẹn nội dung chỉ dẫn của sơ đồ; thiếu một trong hai thì thông tin sẽ không đầy đủ, khó hiểu.

d. Tác dụng của các phương tiện phi ngôn ngữ trong sơ đồ

- Trực quan, sinh động: biến thông tin thành hình ảnh, màu sắc, giúp người xem nắm bắt nhanh và dễ nhớ.
- Cô đọng, tiết kiệm: thể hiện được nhiều thông tin (vị trí, khoảng cách, loại đường, công trình) trong một không gian nhỏ mà không cần diễn đạt dài dòng bằng lời.
- Dễ định hướng: nhờ đường kẻ, con số, kí hiệu "BẠN ĐANG Ở ĐÂY", khách tham quan xác định được vị trí của mình và tìm đường đi thuận tiện.
- Tăng tính hấp dẫn, thẩm mĩ và vượt rào cản ngôn ngữ: ai cũng có thể hiểu được chỉ dẫn qua hình ảnh, kí hiệu, kể cả khi không đọc hết chữ.

→ Nhờ đó, sơ đồ trở thành một văn bản thông tin trực quan, chính xác và hiệu quả.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.