Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 6 trang 83 SGK Ngữ văn 10

Nghệ thuật truyền thống của người Việt (Nguyễn Văn Huyên)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đối chiếu những thông tin được học giả Nguyễn Văn Huyên trình bày trong văn bản với một tác phẩm mĩ thuật hay một công trình kiến trúc của Việt Nam mà bạn biết, từ đó, rút ra nhận xét về sự bảo lưu hay đổi mới những đặc điểm và tinh thần truyền thống ở tác phẩm hay công trình ấy.
(văn bản: Nghệ thuật truyền thống của người Việt – Nguyễn Văn Huyên)

Gợi ý trả lời

Bài 6 (tr.84) – Đối chiếu văn bản của Nguyễn Văn Huyên với một công trình cụ thể

Đây là câu hỏi vận dụng, mở; dưới đây là một bài làm mẫu lấy Chùa Một Cột (Diên Hựu tự, Hà Nội) làm đối tượng đối chiếu.

a) Những đặc điểm, tinh thần truyền thống mà Nguyễn Văn Huyên nêu trong văn bản

Trong *Nghệ thuật truyền thống của người Việt*, học giả Nguyễn Văn Huyên chỉ ra mấy nét lớn:

- Nghệ thuật Việt mang đậm tính chất tôn giáo, tâm linh, gắn với tín ngưỡng, thờ cúng.
- Thiên về sự hài hoà, cân đối hơn là sự đồ sộ, hoành tráng; quy mô thường vừa phải nhưng tỉ lệ nhịp nhàng.
- Giàu tính trang trí, lấy đề tài từ thiên nhiên (hoa lá, cỏ cây, chim muông, rồng – phượng – sen) và đời sống.
- Thể hiện sự khéo léo, tinh tế, duyên dáng của bàn tay người thợ thủ công; coi trọng cái đẹp của chi tiết.
- Kết tinh tâm hồn, tình cảm và tinh thần dân tộc: ưa cái thanh nhã, gần gũi, chan hoà với tự nhiên.

b) Đối chiếu với Chùa Một Cột

| Đặc điểm trong văn bản | Biểu hiện ở Chùa Một Cột |
|---|---|
| Tính tôn giáo, tâm linh | Là ngôi chùa thờ Phật (Quan Âm), gắn với giấc mộng của vua Lý Thái Tông – nơi cầu phúc, cầu tự. |
| Hài hoà, cân đối, quy mô vừa phải | Chùa nhỏ nhắn, dựng trên một cột đá giữa hồ, dáng thanh thoát chứ không bề thế. |
| Lấy cảm hứng từ thiên nhiên | Toàn bộ kiến trúc mô phỏng bông sen vươn lên khỏi mặt nước – biểu tượng nhà Phật và vẻ đẹp Việt. |
| Khéo léo, tinh tế | Hệ đấu củng, mái cong, chạm khắc gỗ công phu, tỉ lệ cân nhắc kĩ giữa đài sen và cột trụ. |
| Tinh thần dân tộc | Hoà quyện Phật giáo với tâm hồn Việt ưa sự thanh nhã, gần gũi, chan hoà với nước và cây. |

Như vậy, hầu hết những đặc điểm Nguyễn Văn Huyên khái quát đều ứng nghiệm rõ ở công trình này.

c) Nhận xét về sự bảo lưu hay đổi mới

- Bảo lưu: Chùa Một Cột giữ gần như trọn vẹn tinh thần truyền thống – tính tâm linh, bố cục cân đối, hình tượng hoa sen, sự nhỏ nhắn mà hài hoà. Những giá trị cốt lõi mà văn bản nêu vẫn còn nguyên.
- Đổi mới / biến đổi: Qua nhiều thế kỉ và các lần trùng tu (nhất là bản phục dựng năm 1955 sau khi bị phá năm 1954), vật liệu, cột trụ (từ cột gỗ sang cột bê-tông), một số chi tiết đã thay đổi; song người sau vẫn cố giữ đúng dáng vẻ và ý nghĩa gốc.

→ Công trình cho thấy nghệ thuật truyền thống Việt không bất biến: hình thức, chất liệu có thể đổi mới theo thời gian, nhưng đặc điểm thẩm mĩ và tinh thần dân tộc – sự hài hoà, gần gũi thiên nhiên, chiều sâu tâm linh – vẫn được bảo lưu và tiếp nối. Đó chính là sức sống bền bỉ của truyền thống mà Nguyễn Văn Huyên đã trân trọng khẳng định.

*(Có thể thay Chùa Một Cột bằng tranh Đông Hồ, trống đồng Đông Sơn, đình làng, chùa Bút Tháp… miễn là đối chiếu được với các luận điểm của văn bản.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.