Giải Câu 2 trang 81 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Mặc dù không ít lần nói tới danh xưng "hoạ sĩ", nhưng trên thực tế, điều tác giả muốn bàn luận không chỉ bó hẹp trong phạm vi hội hoạ. Những từ ngữ nào trong văn bản giúp bạn nhận ra điều đó?
(văn bản: Yêu và đồng cảm (Phong Tử Khải))
Gợi ý trả lời
Nhận xét chung
Đúng là trong văn bản *Yêu và đồng cảm*, Phong Tử Khải nhiều lần nhắc tới danh xưng "hoạ sĩ" và lấy công việc vẽ tranh làm điểm tựa để bàn luận. Tuy nhiên, điều ông thực sự muốn nói là về nghệ thuật nói chung và rộng hơn nữa là về cách con người sống, nhìn và yêu thương vạn vật. Ta nhận ra điều này qua hệ thống từ ngữ vượt ra ngoài phạm vi hội hoạ sau đây:
a) Những từ ngữ chỉ nghệ thuật và người nghệ sĩ nói chung (không riêng hội hoạ):
- "nghệ thuật", "nghệ sĩ", "sáng tạo nghệ thuật", "cái đẹp".
- Tác giả còn mở rộng sang các loại hình khác: "nhà văn", "thi nhân" / "nhà thơ", "âm nhạc", "thơ ca"… Việc gọi tên nhiều ngành nghệ thuật khác nhau cho thấy ông đang bàn về bản chất chung của người làm nghệ thuật, chứ không chỉ người cầm cọ vẽ.
b) Những từ ngữ nói về tấm lòng, tình cảm và cách ứng xử với cuộc đời:
- "lòng đồng cảm", "tấm lòng", "yêu thương", "thương xót", "chia sẻ" với "vạn vật", "muôn loài".
- "tấm lòng mình đã trải khắp" cả cỏ cây, muông thú, đồ vật vô tri. Đây là phẩm chất của một *cách sống*, một *thái độ với thế giới*, không bó hẹp trong việc vẽ.
c) Những từ ngữ về cái nhìn hồn nhiên của trẻ thơ:
- "trẻ em", "đứa trẻ", "tuổi thơ", "tâm hồn trẻ thơ".
- Tác giả đề cao cái nhìn trong trẻo, hồn nhiên, giàu đồng cảm của trẻ em và coi đó là điều mà *mọi nghệ sĩ* (thậm chí mọi người) cần có. Trẻ em không phải là hoạ sĩ, nên khi lấy chúng làm hình mẫu, rõ ràng tác giả đang bàn chuyện rộng hơn hội hoạ.
d) Những từ ngữ về thế giới, vạn vật, tạo hoá:
- "vạn vật", "muôn vật", "thế giới", "tự nhiên", "tạo hoá", "cuộc sống".
- Những từ này hướng người đọc tới mối quan hệ giữa con người với toàn bộ thế giới xung quanh — một vấn đề thuộc về nhân sinh và lẽ sống, chứ không chỉ là đề tài của một bức tranh.
Kết luận: Chính các lớp từ ngữ về *nghệ thuật nói chung*, *tấm lòng đồng cảm*, *cái nhìn trẻ thơ* và *vạn vật – cuộc sống* đã cho thấy: mượn chuyện của người hoạ sĩ, Phong Tử Khải thực chất bàn về cái đẹp của nghệ thuật và về một cách sống biết yêu thương, đồng cảm với muôn loài.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.