Giải Bài 2 trang 77 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Tóm tắt những thông tin chính trong văn bản và chỉ ra cách tác giả sắp xếp, tổ chức các thông tin đó.
(văn bản: Sự sống và cái chết — Trịnh Xuân Thuận)
Gợi ý trả lời
a) Tóm tắt những thông tin chính trong văn bản
Văn bản *Sự sống và cái chết* (trích *Từ điển yêu thích bầu trời và các vì sao*) của Trịnh Xuân Thuận trình bày những thông tin chính sau:
- Hình dung về Trái Đất 3 tỉ năm trước: Nếu có một "nhà làm phim" ghi lại lịch sử sự sống, ta sẽ thấy cách đây khoảng 3 tỉ năm Trái Đất hoàn toàn khác hiện nay: chưa có thực vật, động vật, chỉ là một hành tinh trơ trụi với các lục địa và đại dương không có sự sống.
- Sự sống xuất hiện và tiến hóa không ngừng: Từ đó đến nay, sự sống đã trải qua một quá trình tiến hóa lâu dài; vô vàn loài đã sinh ra, phát triển rồi biến mất. Các loài không ngừng xuất hiện và tuyệt chủng, kế tiếp và thay thế nhau.
- Sự sống và cái chết luôn song hành: Cái chết (sự tuyệt chủng của các loài) là một phần tất yếu, gắn liền với sự sống. Nhờ có sự đào thải, biến mất của những loài cũ mà những loài mới, tiến bộ hơn mới có cơ hội xuất hiện. Sự tiến hóa của sự sống diễn ra theo hướng ngày càng phức tạp, đa dạng và hoàn thiện hơn.
- So sánh sự sống với vật chất không sống: Tác giả đối chiếu thế giới sinh vật với thế giới vật chất vô sinh (các nguyên tử, phân tử, vật chất vô cơ). Vật chất vô sinh tồn tại một cách "thụ động", bất biến, không có nhu cầu đấu tranh sinh tồn; còn sinh vật thì phải không ngừng đấu tranh, chọn lọc, thích nghi để tồn tại và tiến hóa.
- Khẳng định giá trị của sự sống: Chính nhờ "đấu tranh sinh tồn" và quy luật sự sống – cái chết mà thế giới sinh vật trở nên phong phú, sinh động và có ý nghĩa; con người và muôn loài là kết quả của quá trình tiến hóa kì diệu ấy.
b) Cách tác giả sắp xếp, tổ chức các thông tin
Tác giả tổ chức thông tin một cách chặt chẽ, logic theo các cách thức sau:
- Trình bày theo trình tự thời gian (lịch đại): Bắt đầu từ Trái Đất 3 tỉ năm trước → quá trình tiến hóa của sự sống qua các thời kì → đến hiện tại. Trình tự này giúp người đọc hình dung rõ sự vận động, phát triển không ngừng của sự sống.
- Trình bày theo quan hệ nhân quả: Tác giả chỉ ra mối quan hệ nguyên nhân – kết quả: vì có sự đào thải, tuyệt chủng (cái chết) nên mới có sự xuất hiện của loài mới và sự tiến hóa (sự sống phát triển).
- Sử dụng thủ pháp so sánh, đối chiếu: Đặt thế giới sự sống bên cạnh thế giới vật chất vô sinh để làm nổi bật đặc trưng của sự sống (vận động, đấu tranh, tiến hóa) so với vật chất không sống (tĩnh tại, bất biến). Đây là cách tổ chức thông tin chủ đạo làm bật lên chủ đề.
- Kết hợp từ cụ thể đến khái quát: Từ những hiện tượng, dẫn chứng cụ thể (các loài sinh ra và mất đi, hình ảnh Trái Đất xa xưa…), tác giả đi đến những nhận định mang tính khái quát, triết lí về mối quan hệ giữa sự sống và cái chết.
→ Nhờ cách sắp xếp kết hợp trình tự thời gian – quan hệ nhân quả – so sánh đối chiếu, thông tin trong văn bản vừa khoa học, chính xác, vừa sáng rõ, giàu sức thuyết phục, làm nổi bật tư tưởng: sự sống và cái chết là hai mặt gắn bó, là động lực cho sự tiến hóa của thế giới sinh vật.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.