Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 3 trang 63 SGK Ngữ văn 10

Thực hành đọc hiểu văn bản nghị luận văn học về Chữ người tử tù (Ngữ văn 10, tập hai, KNTT)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Ý nghĩa của chủ đề và nhân vật được khẳng định như thế nào qua bài viết?
(văn bản: Bài phê bình về Chữ người tử tù, theo Nguyễn Đăng Mạnh, Tuyển tập phê bình văn học, NXB Đà Nẵng, 2008, tr. 240 – 242)

Gợi ý trả lời

Câu 3 (trang 64) — Ý nghĩa của chủ đề và nhân vật được khẳng định như thế nào qua bài viết?

Để trả lời, cần theo dõi cách tác giả bài phê bình (Nguyễn Đăng Mạnh) dẫn dắt lập luận và đi đến khẳng định giá trị của truyện ngắn *Chữ người tử tù*. Có thể trình bày theo các ý sau:

a) Cách người viết khẳng định ý nghĩa của chủ đề

- Bài viết khẳng định chủ đề của *Chữ người tử tù* là sự tôn vinh cái Đẹp, cái Tài, cái Thiên lương — khẳng định sự chiến thắng của ánh sáng đối với bóng tối, của cái đẹp – cái cao cả đối với cái phàm tục, nhơ bẩn.
- Người viết không áp đặt mà đi từ phân tích tình huống truyện độc đáo: cuộc gặp gỡ éo le giữa Huấn Cao (tử tù) và viên quản ngục ở chốn ngục tù tăm tối. Chính hoàn cảnh "trớ trêu" ấy làm nổi bật tư tưởng: cái đẹp có thể nảy sinh và toả sáng ngay giữa nơi cái xấu, cái ác ngự trị.
- Chủ đề còn được khẳng định qua cảnh cho chữ — "một cảnh tượng xưa nay chưa từng có": trật tự thông thường bị đảo ngược (kẻ tử tù thành người ban phát cái đẹp, viên quản ngục khúm núm nhận chữ), từ đó làm sáng rõ niềm tin của Nguyễn Tuân vào sự bất tử, bất khuất của cái Đẹp và cái Thiên lương.

b) Cách người viết khẳng định ý nghĩa của nhân vật

- Nhân vật Huấn Cao được khẳng định là hình tượng kết tinh lí tưởng thẩm mĩ của Nguyễn Tuân: hội tụ cả tài hoa (viết chữ đẹp), khí phách hiên ngang (coi thường cường quyền, cái chết) và thiên lương trong sáng (trọng nghĩa, biết quý tấm lòng biệt nhỡn liên tài). Qua đó, bài viết khẳng định vẻ đẹp con người lí tưởng — vừa phi thường, vừa cao cả.
- Nhân vật viên quản ngục được nhìn nhận như "một thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ": tuy sống trong môi trường nhơ bẩn nhưng vẫn giữ được tấm lòng "biệt nhỡn liên tài", biết yêu và trân trọng cái đẹp. Nhờ đó, ý nghĩa nhân vật được mở rộng: cái đẹp có sức mạnh cảm hoá, hướng con người về với thiên lương.
- Việc đặt hai nhân vật trong thế tương phản mà tri âm đã giúp người viết khẳng định tư tưởng nhân văn của tác phẩm.

c) Hiệu quả của cách khẳng định

- Người viết khẳng định ý nghĩa chủ đề và nhân vật không bằng lời bình tán suông mà bằng việc bám sát văn bản — phân tích tình huống, chi tiết, cảnh cho chữ, lời nói và hành động nhân vật — rồi mới rút ra kết luận khái quát.
- Cách lập luận ấy khiến những nhận định về chủ đề (chiến thắng của cái Đẹp – cái Thiên lương) và về nhân vật (con người tài hoa, khí phách, thiên lương) trở nên giàu sức thuyết phục, có căn cứ, đồng thời làm nổi bật phong cách nghệ thuật tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân.

Kết luận: Qua bài viết, ý nghĩa của chủ đề và nhân vật được khẳng định bằng con đường phân tích cụ thể, chặt chẽ: từ tình huống truyện và cảnh cho chữ đến vẻ đẹp của Huấn Cao, viên quản ngục, người viết đã làm bật lên tư tưởng tôn vinh cái Đẹp, cái Tài, cái Thiên lương và niềm tin vào sự chiến thắng của ánh sáng, của cái cao cả trước cái phàm tục, tăm tối.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.