Giải Câu hỏi trang 54 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Từ đoạn 5 đến đoạn 7, tác giả tập trung phân tích những yếu tố hình thức nào của bài thơ?
Từ đoạn 8 đến đoạn 12, tác giả tập trung phân tích khía cạnh gì của bài thơ?
(văn bản: Về bài thơ Tiếng thu của Lưu Trọng Lư)
Gợi ý trả lời
Nhận xét chung về bố cục văn bản nghị luận. Trong bài *Về bài thơ "Tiếng thu" của Lưu Trọng Lư* (Chu Văn Sơn), người viết triển khai mạch phân tích đi từ hình thức của bài thơ đến nội dung, tư tưởng của nó. Câu hỏi yêu cầu chỉ ra trọng tâm phân tích ở hai cụm đoạn.
a) Từ đoạn 5 đến đoạn 7 — tác giả tập trung phân tích các YẾU TỐ HÌNH THỨC của bài thơ:
- Cấu trúc (kết cấu) của bài thơ: cách tổ chức bài thơ thành ba câu hỏi nối tiếp mở đầu bằng điệp ngữ *"Em không nghe…"* — một kết cấu trùng điệp, hô ứng, tạo thành những lớp sóng cảm xúc.
- Nhạc điệu, âm hưởng: chất nhạc du dương, triền miên của bài thơ — sự hòa phối của vần, nhịp và những thanh bằng khiến bài thơ ngân nga như một khúc nhạc mùa thu; đây được coi là nét đặc sắc nổi bật nhất về hình thức.
- Ngôn ngữ, hình ảnh và các biện pháp tu từ: phép điệp (điệp ngữ, điệp cấu trúc câu hỏi), cách dùng từ gợi âm thanh và cảm giác; hệ thống hình ảnh (lá thu, con nai vàng, rừng thu…) được tổ chức để tạo nhạc tính và sự mơ hồ, xao xuyến.
→ Nghĩa là ở phần này tác giả soi vào phương diện nghệ thuật / hình thức biểu hiện: kết cấu – nhạc điệu – ngôn từ, hình ảnh và biện pháp tu từ.
b) Từ đoạn 8 đến đoạn 12 — tác giả chuyển sang phân tích KHÍA CẠNH NỘI DUNG (ý nghĩa, chiều sâu tư tưởng) của bài thơ:
- Phân tích "tiếng thu" là tiếng gì — không chỉ là âm thanh của thiên nhiên mùa thu bên ngoài (tiếng lá rơi, tiếng nai…) mà sâu xa hơn là tiếng vang của lòng người, của tâm hồn thi nhân trước mùa thu.
- Làm rõ thế giới nội tâm, cảm xúc và cái "hồn thu" mà bài thơ gợi ra: nỗi cô đơn, xao xuyến, mơ hồ, sự giao hòa tinh tế giữa con người với thiên nhiên.
- Khẳng định giá trị, vẻ đẹp và sức sống của bài thơ: cái hay độc đáo của *Tiếng thu*, vị trí của nó trong hồn thơ Lưu Trọng Lư và trong phong trào Thơ mới.
→ Nghĩa là ở phần này tác giả soi vào phương diện nội dung – ý nghĩa: cái "tiếng thu" đích thực chính là tiếng lòng, là vẻ đẹp tâm hồn và giá trị tư tưởng – thẩm mĩ của bài thơ.
*(Lưu ý: đây là bài Thực hành đọc, câu trả lời được xác định theo mạch nội dung của văn bản; cần đối chiếu lại với đúng cách đánh số đoạn trong SGK đang dùng.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.