Giải Câu 7 trang 49 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Có ý kiến cho rằng câu thơ nào trong bài thơ cũng thể hiện cảm xúc về mùa thu, nỗi niềm tâm sự của tác giả trong mùa thu. Bạn suy nghĩ gì về ý kiến này?
(văn bản: Thu hứng (bài 1) - Đỗ Phủ)
Gợi ý trả lời
Nêu và lí giải ý kiến
Ý kiến cho rằng "câu thơ nào trong bài cũng thể hiện cảm xúc về mùa thu, nỗi niềm tâm sự của tác giả trong mùa thu" là một nhận xét xác đáng, nắm bắt đúng đặc trưng của bài *Thu hứng* (bài 1) — một bài thơ mà cảnh và tình hòa quyện, không thể tách rời.
a) Bốn câu đầu — cảm xúc mùa thu gửi trong cảnh thu
- Hai câu đề ("Ngọc lộ điêu thương phong thụ lâm, / Vu sơn, Vu giáp khí tiêu sâm") dựng lên bức tranh thu nơi đất Quỳ Châu: sương móc trắng xóa làm tiêu điều cả rừng phong, núi Vu, kẽm Vu hơi thu hiu hắt, mịt mờ. Cảnh thu tàn tạ, lạnh lẽo ấy đã nhuốm sẵn nỗi buồn thương của lòng người.
- Hai câu thực ("Giang gian ba lãng kiêm thiên dũng, / Tái thượng phong vân tiếp địa âm") mở ra không gian vừa dữ dội vừa u ám: sóng trên sông vọt lên tận trời, mây trên cửa ải sa sầm giáp mặt đất. Cảnh thu vận động mạnh, chao đảo giữa trời cao và đất thấp, gợi sự bất an, chông chênh trong tâm trạng nhà thơ giữa thời loạn li.
→ Bốn câu đầu tả cảnh nhưng mỗi hình ảnh đều thấm đẫm cảm xúc — cảnh thu chính là lòng người buồn thương, lo âu.
b) Bốn câu sau — nỗi niềm tâm sự bộc lộ trực tiếp, vẫn gắn với mùa thu
- Hai câu luận ("Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ, / Cô chu nhất hệ cố viên tâm"): khóm cúc nở hai lần (hai mùa thu xa quê) tuôn rơi "dòng lệ ngày trước", con thuyền lẻ loi buộc chặt mối tình nhớ vườn cũ. Mùa thu (hoa cúc) khơi dậy nỗi nhớ quê, nỗi sầu li biệt dồn nén bao năm.
- Hai câu kết ("Hàn y xứ xứ thôi đao xích, / Bạch Đế thành cao cấp mộ châm"): khắp nơi rộn ràng tiếng dao thước may áo rét, tiếng chày đập vải dồn dập lúc chiều muộn trên thành Bạch Đế. Đó là âm thanh đặc trưng khi thu sang, chuẩn bị áo ấm cho mùa đông — gợi nỗi nhớ nhà, thương người đi xa và nỗi cô đơn, lạnh lẽo của chính tác giả.
→ Bốn câu sau trực tiếp nói tâm sự, nhưng tâm sự ấy vẫn được gọi dậy và bao bọc bởi mùa thu (cúc nở, chày đập vải, áo rét).
c) Khẳng định và đánh giá
- Từ đầu đến cuối, *Thu hứng* nhất quán một mạch cảm xúc: cảnh thu buồn thương, hiu hắt soi chiếu nỗi lòng; nỗi lòng nhớ quê, lo đời, cô đơn lại được mùa thu khơi gợi. Cảnh và tình thống nhất — "tả cảnh ngụ tình", "tức cảnh sinh tình".
- Vì vậy, có thể nói mỗi câu thơ đều hướng về mùa thu và đều chất chứa nỗi niềm tâm sự của Đỗ Phủ — một tâm hồn lớn luôn gắn bó với vận nước, với quê hương trong cảnh loạn li, phiêu bạt.
Kết luận: Ý kiến trên là hợp lí, thể hiện đúng vẻ đẹp của bài thơ: sự hòa quyện trọn vẹn giữa cảnh thu và tình thu, giữa bức tranh thiên nhiên và nỗi niềm của con người.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.