Giải Câu 4 trang 49 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Qua các từ ngữ và hình ảnh ở hai câu thơ 5 – 6, người đọc có thể nhận biết được điều gì về nhân vật trữ tình?
(văn bản: Thu hứng (bài 1) - Đỗ Phủ)
Gợi ý trả lời
Hai câu thơ 5 – 6 (câu luận) của bài *Thu hứng*:
> *Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ,*
> *Cô chu nhất hệ cố viên tâm.*
(Dịch nghĩa: Khóm cúc nở hoa đã hai lần, (gợi) tuôn rơi nước mắt ngày trước; / Con thuyền lẻ loi buộc chặt tấm lòng nhớ về vườn cũ.)
Qua các từ ngữ và hình ảnh ở hai câu này, người đọc nhận biết được tâm trạng, cảnh ngộ của nhân vật trữ tình như sau:
a) Một con người đang mang nỗi buồn thương và nước mắt:
- Hình ảnh *khóm cúc* (tùng cúc) gắn với *tha nhật lệ* (nước mắt ngày trước): hoa cúc nở gợi nhắc, khơi dậy dòng lệ. Có thể hiểu là nhìn cúc mà rơi lệ, cũng có thể hiểu cánh hoa cúc như những giọt lệ. Dù hiểu cách nào thì hình ảnh cũng cho thấy một tâm hồn chất chứa đau buồn, dễ xúc động, ứa lệ trước cảnh thu.
- Từ *lưỡng khai* (nở hai lần) cho thấy nhà thơ đã xa quê, sống nơi đất khách qua hai mùa thu → nỗi buồn, nước mắt không phải nhất thời mà kéo dài, dồn nén.
b) Một con người cô đơn, lẻ loi nơi đất khách:
- Hình ảnh *cô chu* (con thuyền lẻ loi, đơn chiếc) là hình ảnh ẩn dụ cho thân phận trôi nổi, cô đơn, lênh đênh phiêu bạt của nhà thơ nơi xa xứ.
c) Một tấm lòng luôn tha thiết hướng về quê hương:
- Cụm *cố viên tâm* (tấm lòng nhớ vườn cũ) và chữ *nhất hệ* (buộc chặt) cho thấy lòng nhớ quê luôn thường trực, bền chặt, không nguôi. Con thuyền tuy buộc nơi đất khách nhưng tâm hồn nhà thơ thì luôn "buộc" chặt vào quê nhà.
→ Nhận xét chung: Qua hai câu thơ, người đọc nhận biết được nhân vật trữ tình là một con người nặng lòng với quê hương, đang sống trong cảnh ngộ cô đơn, buồn tủi nơi đất khách; nỗi nhớ quê da diết hòa cùng nỗi buồn thời thế, tạo nên tâm trạng bi thương, sầu muộn thấm đẫm cả không gian mùa thu.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.