Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 5 trang 25 SGK Ngữ văn 10

Dục Thuý sơn (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trong phần kết của những bài thơ viết về đề tài "đăng cao", "đăng sơn", thi nhân xưa thường thể hiện chí khí hào hùng, khát vọng lớn lao, hoặc nhấn mạnh sự nhỏ bé, cô đơn của con người trước núi sông kì vĩ. Theo bạn, trong hai câu kết của Dục Thuý sơn, Nguyễn Trãi muốn gửi gắm những nỗi niềm chung ấy hay muốn bày tỏ suy ngẫm riêng của mình?
(văn bản: Dục Thuý sơn - Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

Mở ý – nhắc lại hai câu kết:

Hai câu kết của *Dục Thuý sơn* là:

> *Hữu hoài Trương Thiếu Bảo,*
> *Bi khắc tiển hoa ban.*

(Dịch nghĩa: Nhớ Trương Thiếu Bảo / Tấm bia khắc nay đã lốm đốm rêu phong.)

a) Khẳng định hướng trả lời:

Khác với mô-típ quen thuộc của thơ "đăng cao", "đăng sơn" xưa – nơi thi nhân ở phần kết thường bộc lộ chí khí hào hùng, khát vọng lớn lao hoặc cảm giác nhỏ bé, cô đơn của con người trước thiên nhiên kì vĩ – ở hai câu kết của *Dục Thuý sơn*, Nguyễn Trãi không đi theo nỗi niềm chung ấy mà bày tỏ một suy ngẫm riêng, rất cá nhân và sâu lắng của mình.

b) Lí giải suy ngẫm riêng của Nguyễn Trãi:

- Đứng trước cảnh núi Dục Thuý đẹp như chốn tiên, mạch cảm xúc của bài thơ bất ngờ chuyển từ *ngắm cảnh* sang *hoài niệm con người*: nhà thơ nhớ đến Trương Thiếu Bảo (Trương Hán Siêu) – người đời Trần từng đến đây và để lại bài kí, khắc bia trên núi.

- Hình ảnh "tấm bia khắc nay đã lốm đốm rêu phong" là một chi tiết giàu sức gợi: dấu tích của người xưa đang bị thời gian và rêu phong phủ mờ. Qua đó, Nguyễn Trãi gửi gắm nỗi niềm hoài cổ, suy ngẫm về quy luật khắc nghiệt của thời gian – con người tài hoa rồi cũng khuất bóng, công danh, dấu vết cũng dần phai mờ trước dòng chảy vô thủy vô chung của tạo hóa.

- Suy ngẫm ấy thấm đượm tình cảm "uống nước nhớ nguồn", sự trân trọng, tri âm với người xưa, đồng thời bộc lộ tâm hồn tinh tế, nhân văn và chiều sâu triết lí nhân sinh của một bậc hiền tài.

c) Nhận xét về nét riêng:

- Thay cho tiếng nói hào hùng hay cảm giác cô đơn thường thấy, cái kết của Nguyễn Trãi là một nốt trầm hướng nội: từ thiên nhiên mà nghĩ đến con người, từ hiện tại mà nhớ về quá khứ, từ cái hữu hạn của đời người mà thấm thía cái vô hạn của vũ trụ, thời gian.

- Đây chính là nét độc đáo làm nên chiều sâu tư tưởng và dấu ấn riêng của hồn thơ Nguyễn Trãi.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.