Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 6 trang 23 SGK Ngữ văn 10

Bảo kính cảnh giới (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc bài thơ, bạn cảm nhận được điều gì về vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng của tác giả?
(văn bản: Bảo kính cảnh giới, bài 43 (Nguyễn Trãi))

Gợi ý trả lời

Cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng của Nguyễn Trãi qua bài thơ

Bài thơ *Bảo kính cảnh giới* (bài 43) tuy chỉ gói trong tám câu nhưng đã hé lộ trọn vẹn một nhân cách lớn. Qua bức tranh thiên nhiên và cuộc sống mùa hè, ta cảm nhận được những vẻ đẹp nổi bật sau trong tâm hồn, tư tưởng của tác giả:

a) Một tâm hồn yêu thiên nhiên tha thiết, tinh tế và giao hòa với tạo vật

Mở đầu bằng tư thế thư thái "Rồi hóng mát thuở ngày trường", Nguyễn Trãi để lòng mình mở ra đón nhận cảnh vật. Bức tranh mùa hè hiện lên rực rỡ, tràn đầy sức sống: màu xanh của "hòe lục" giương tán rợp, màu đỏ của "thạch lựu" phun trào, hương "hồng liên" thoang thoảng. Các động từ mạnh *đùn đùn, phun, tiễn* cho thấy nhà thơ không nhìn cảnh vật bằng con mắt bề ngoài mà cảm nhận được cái sức sống căng tràn đang vận động, trào dâng từ bên trong của cỏ cây. Đó là tâm hồn của một người nghệ sĩ nhạy cảm, tinh tế, biết lắng nghe cả màu sắc lẫn hương thơm, cả hình ảnh lẫn âm thanh ("lao xao chợ cá", "dắng dỏi cầm ve") của sự sống.

b) Một tấm lòng gắn bó, chan chứa yêu thương với cuộc sống và con người

Tâm hồn nhà thơ không khép kín trong thú nhàn mà luôn hướng về cuộc đời. Giữa khung cảnh thiên nhiên, ông đặc biệt chú ý đến âm thanh "lao xao chợ cá làng ngư phủ" — âm thanh của cuộc sống lao động bình dị, no ấm, thanh bình của nhân dân. Niềm vui của nhà thơ gắn liền với niềm vui ấm no của muôn dân, cho thấy một trái tim luôn đập cùng nhịp với cuộc sống đời thường.

c) Một tư tưởng nhân nghĩa, tấm lòng "ưu quốc ái dân" trọn đời không nguôi

Vẻ đẹp cao quý nhất kết tinh ở hai câu thơ cuối:

> *"Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,*
> *Dân giàu đủ khắp đòi phương."*

Mượn điển tích cây đàn của vua Ngu Thuấn (khúc *Nam phong*), Nguyễn Trãi bày tỏ khát vọng lớn lao: ước có cây đàn ấy để gảy lên khúc ca ca ngợi cảnh thái bình, mong cho nhân dân ở khắp mọi nơi đều được giàu có, đủ đầy. Dù đang sống ẩn dật, lánh xa chốn quan trường, ông vẫn canh cánh trong lòng nỗi lo cho nước, cho dân. Câu thơ sáu chữ (lục ngôn) kết thúc bài thơ như dồn nén, khẳng định dứt khoát lí tưởng suốt đời của ông: lấy hạnh phúc của muôn dân làm hạnh phúc, làm lẽ sống cho mình. Đây chính là biểu hiện cao đẹp của tư tưởng nhân nghĩa, thân dân mà Nguyễn Trãi đã theo đuổi trọn đời.

Khái quát: Qua bài thơ, Nguyễn Trãi hiện lên là một con người có tâm hồn phong phú, tinh tế, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống; đồng thời là một bậc đại nhân với tấm lòng yêu nước thương dân sâu nặng, luôn đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Vẻ đẹp tâm hồn và tư tưởng ấy làm nên tầm vóc của một nhà thơ lớn, một nhân cách lớn của dân tộc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.