Giải Câu 1 trang 21 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Căn cứ vào nội dung bài học và hiểu biết của mình, hãy cho biết: tư cách phát ngôn của Nguyễn Trãi khi viết Bình Ngô đại cáo, sự kiện lịch sử được tái hiện và bàn luận trong tác phẩm, mục đích viết và đối tượng tác động của bài cáo.
(văn bản: Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
a) Tư cách phát ngôn của Nguyễn Trãi
Nguyễn Trãi viết *Bình Ngô đại cáo* vào đầu năm 1428 theo lệnh của Lê Lợi. Vì vậy, ông không phát ngôn với tư cách cá nhân mà nhân danh chủ tướng Lê Lợi và cả dân tộc Đại Việt để tuyên bố, công bố với toàn thiên hạ. Đây là tư cách của người thay mặt một quốc gia, một triều đại vừa giành lại nền độc lập, nói lên tiếng nói chung của cộng đồng dân tộc chứ không phải ý kiến riêng của tác giả. (Thể *cáo* vốn là thể văn nghị luận do vua chúa hoặc thủ lĩnh dùng để trình bày, công bố những sự việc trọng đại cho mọi người cùng biết.)
b) Sự kiện lịch sử được tái hiện và bàn luận
Tác phẩm tái hiện và bàn luận về cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược (khởi nghĩa Lam Sơn, 1418 – 1427) do Lê Lợi lãnh đạo và giành thắng lợi hoàn toàn. Bài cáo nhìn lại:
- Tội ác tàn bạo của giặc Minh đối với nhân dân Đại Việt.
- Quá trình gian khổ buổi đầu dấy nghĩa ở Lam Sơn (thiếu nhân tài, lương thực, quân sĩ).
- Những chiến thắng vang dội của nghĩa quân và sự thất bại thảm hại của quân xâm lược, dẫn đến nền độc lập, thái bình được lập lại.
c) Mục đích viết
- Tuyên bố, khẳng định trước toàn dân về nền độc lập, chủ quyền của Đại Việt và sự nghiệp chính nghĩa đã toàn thắng; mở ra một thời kì thái bình, thịnh trị mới.
- Tố cáo tội ác của giặc Minh và ngợi ca cuộc kháng chiến anh hùng của nhân dân cùng vai trò của người lãnh đạo.
- Qua đó nêu cao tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước, tự hào dân tộc, tổng kết và rút ra bài học lịch sử.
d) Đối tượng tác động
Vì là lời tuyên cáo của cả quốc gia nên đối tượng tác động rất rộng: toàn thể nhân dân Đại Việt và thiên hạ (muôn dân, trăm họ, các bề tôi, cả kẻ thù và hậu thế) — tức toàn bộ cộng đồng được triều đại mới hướng tới để công bố nền độc lập và sự nghiệp chính nghĩa.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.