Giải Bài 3 trang 37 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Tìm đọc một số truyện thần thoại Việt Nam và thế giới. Chọn một tác phẩm mà bạn yêu thích và chỉ ra các yếu tố đặc trưng của truyện thần thoại: cốt truyện, thời gian, không gian, nhân vật, lời kể,...
Gợi ý trả lời
Tác phẩm lựa chọn: Truyện thần thoại *Thần Trụ Trời* (thần thoại Việt Nam).
Dưới đây là các yếu tố đặc trưng của truyện thần thoại được thể hiện qua tác phẩm:
a) Cốt truyện
Cốt truyện đơn giản, xoay quanh một sự kiện lớn mang tính khởi nguyên: thuở trời đất còn hỗn độn, tối tăm, thần Trụ Trời xuất hiện, tự mình đội trời lên, đào đất, đắp đá thành một cái cột khổng lồ để chống trời. Khi trời đã cao và khô, thần phá cột đi, ném đất đá khắp nơi tạo thành núi, đảo, cồn; chỗ đào lên thành biển cả. Đây là cốt truyện suy nguyên (giải thích nguồn gốc), kể lại quá trình phân chia trời – đất và hình thành các dạng địa hình của vũ trụ.
b) Thời gian
Thời gian có tính chất cổ sơ, phiếm chỉ, không xác định – "thuở ấy, chưa có vũ trụ, chưa có muôn vật và loài người". Đó là thời gian của buổi đầu khai thiên lập địa, khi thế giới chưa định hình, nằm ngoài dòng thời gian lịch sử của con người.
c) Không gian
Không gian là không gian vũ trụ rộng lớn, hỗn mang thuở sơ khai: trời đất dính liền, tối tăm, lạnh lẽo. Đây là không gian bao trùm toàn thể vũ trụ, chưa được phân chia thành trời cao – đất thấp, gắn với công cuộc tạo lập thế giới.
d) Nhân vật
Nhân vật trung tâm là vị thần có hình dạng và sức mạnh phi thường, siêu nhiên: thân thể to lớn khổng lồ, chân dài, mỗi bước đi băng qua cả vùng, có sức mạnh đội trời, đào đất, đắp cột chống trời. Thần Trụ Trời tượng trưng cho sức mạnh của tự nhiên và khát vọng chinh phục, lí giải vũ trụ của người xưa. Nhân vật được khắc họa theo lối kì vĩ, lớn lao, mang tính biểu tượng chứ không có đời sống nội tâm phức tạp.
e) Lời kể
Lời kể ngắn gọn, mộc mạc, giàu tính hình dung tưởng tượng, kể theo trình tự thời gian (từ khi trời đất hỗn độn → thần xuất hiện và dựng cột → phá cột tạo địa hình). Người kể giấu mình (ngôi thứ ba), thái độ kể mang tính khẳng định, tin tưởng vào sự thật của câu chuyện – thể hiện niềm tin "thiêng" đặc trưng của tư duy thần thoại.
f) Nhận xét chung
Qua *Thần Trụ Trời*, có thể thấy đầy đủ dấu ấn của thể loại thần thoại suy nguyên: dùng trí tưởng tượng hồn nhiên, chất phác để lí giải nguồn gốc của vũ trụ, các hiện tượng tự nhiên và gửi gắm cách hình dung về thế giới của người Việt cổ. Tác phẩm cho thấy khát vọng nhận thức, chinh phục tự nhiên và niềm tin vào sức mạnh phi thường của con người thời cổ đại.
(*Có thể so sánh với thần thoại Hy Lạp *Prô-mê-tê và loài người*: cùng là kiểu nhân vật thần có sức mạnh sáng tạo, cùng giải thích nguồn gốc loài người và lửa – cho thấy nét chung của thần thoại các dân tộc.*)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.