Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 7 trang 20 SGK Ngữ văn 10

Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (trích Truyền kì mạn lục) – Nguyễn Dữ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu quan niệm về kẻ sĩ được thể hiện trong lời bình cuối truyện. Bạn có đồng tình với quan niệm đó không? Vì sao?
(văn bản: Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (trích Truyền kì mạn lục) – Nguyễn Dữ)

Gợi ý trả lời

a) Quan niệm về kẻ sĩ thể hiện trong lời bình cuối truyện

Lời bình cuối truyện viết: *"Than ôi! Người ta thường nói 'Cứng quá thì gãy'. Kẻ sĩ chỉ lo không cứng cỏi được, còn gãy hay không là việc của trời. Sao nên đoán trước là sẽ gãy mà chịu đổi cứng ra mềm?... Vậy kẻ sĩ, không nên kiêng sợ sự cứng cỏi."*

Từ đó có thể rút ra quan niệm của tác giả về kẻ sĩ:

- Phẩm chất cốt lõi của kẻ sĩ là sự *cứng cỏi* — nghĩa là bản lĩnh cương trực, dám giữ vững chính nghĩa, dám đấu tranh chống lại cái ác, cái xấu, cái tà, bất chấp hiểm nguy.
- Người bình lật lại câu nói quen thuộc "cứng quá thì gãy": kẻ sĩ chỉ nên lo mình có đủ cứng cỏi hay không, chứ không nên vì sợ "gãy" (gặp họa, chịu thiệt) mà "đổi cứng ra mềm", tức là né tránh, thỏa hiệp, đánh mất khí tiết. Thành hay bại, họa hay phúc là "việc của trời", không thể vì tính toán an nguy mà từ bỏ lẽ phải.
- Hình mẫu lí tưởng được nêu ra là Ngô Tử Văn — "một chàng áo vải", kẻ sĩ bình thường, nhưng nhờ cứng cỏi mà dám đốt đền tà, chống lại yêu ma, làm được "việc hơn cả thần và người", nên xứng đáng được nổi tiếng và giữ chức Phán sự ở Minh ti.

→ Quan niệm cốt lõi: Kẻ sĩ chân chính phải là người cương trực, dũng cảm bảo vệ chính nghĩa; không nên kiêng sợ, không nên vì vụ lợi hay sợ hãi mà thỏa hiệp với cái ác.

b) Ý kiến của bản thân và lí do

Em đồng tình với quan niệm đó, vì những lẽ sau:

- Đây là một quan niệm tiến bộ, đề cao khí tiết và trách nhiệm xã hội của người trí thức. Trong bất kì thời đại nào, xã hội cũng cần những con người dám bênh vực lẽ phải, dám đấu tranh với cái xấu, cái bất công; nếu kẻ sĩ ai cũng "đổi cứng ra mềm" vì sợ hãi thì cái ác sẽ hoành hành.
- Quan niệm này thể hiện niềm tin vào công lí và chính nghĩa: người ngay thẳng, dám đấu tranh thì cuối cùng sẽ được đền đáp xứng đáng, như Ngô Tử Văn chiến thắng hồn ma tướng giặc và được giữ chức Phán sự.
- Tinh thần "cứng cỏi" ấy vẫn còn nguyên giá trị với ngày nay: nó nhắc mỗi người sống trung thực, có bản lĩnh, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, không thỏa hiệp với tiêu cực.

- Tuy nhiên, cần hiểu "cứng cỏi" một cách đúng đắn: đó là sự kiên định với lẽ phải và chính nghĩa, chứ không phải bảo thủ, cố chấp, cứng nhắc mù quáng. Cứng cỏi phải đi liền với trí tuệ và sự tỉnh táo (như Ngô Tử Văn vừa gan dạ vừa khôn ngoan, bình tĩnh đối chất trước Diêm Vương). Hiểu như vậy thì quan niệm của Nguyễn Dữ càng thêm sâu sắc và đáng trân trọng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.