Giải Câu 3 trang 159 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Những yếu tố nào của thơ nói chung đã được đặc biệt lưu ý xem xét, phân tích trong văn bản này?
(văn bản: Văn bản nghị luận bình giảng bài thơ Thiên Trường vãn vọng của Trần Nhân Tông (tác giả Lê Trí Viễn) — in ở các trang trước)
Gợi ý trả lời
Yêu cầu của câu hỏi: Chỉ ra những *yếu tố của thơ nói chung* mà tác giả Lê Trí Viễn đã đặc biệt chú ý khi phân tích, bình giảng bài *Thiên Trường vãn vọng* của Trần Nhân Tông.
Qua cách triển khai bài nghị luận, có thể thấy người viết đã lần lượt soi chiếu bài thơ qua các yếu tố cơ bản làm nên một tác phẩm thơ:
a) Nhan đề và đề tài, thể thơ
- Tác giả bàn về ý nghĩa nhan đề *Thiên Trường vãn vọng* (ngắm cảnh chiều ở phủ Thiên Trường), từ đó xác định đề tài: cảnh quê hương lúc hoàng hôn.
- Chú ý đến thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật và kết cấu khai – thừa – chuyển – hợp, coi đó là khung để đọc mạch cảm xúc.
b) Hình ảnh thơ (thi liệu)
- Đây là yếu tố được lưu ý nhiều nhất: các hình ảnh *thôn trước, thôn sau* mờ trong khói (bán vô bán hữu), *tiếng sáo mục đồng dẫn trâu về*, *cò trắng từng đôi liệng xuống đồng*. Người viết phân tích vẻ đẹp vừa thực vừa mờ ảo, bình dị mà nên thơ của bức tranh làng quê.
c) Ngôn ngữ, từ ngữ và các biện pháp nghệ thuật
- Chú ý cách dùng từ gợi tả ("bán vô bán hữu" – nửa như không nửa như có), nghệ thuật chấm phá, lấy động tả tĩnh (tiếng sáo làm nổi bật cái êm ả của chiều quê).
d) Nhịp điệu, âm thanh, màu sắc
- Phân tích sự hài hòa giữa âm thanh (tiếng sáo), hình khối, màu sắc (sắc trắng của cò, màu khói chiều) tạo nên nhạc tính và chất họa của bài thơ.
e) Nhân vật trữ tình và tình cảm, cảm xúc (chủ thể trữ tình)
- Cuối cùng, bài nghị luận hướng tới tâm hồn tác giả bài thơ: một vị vua – thiền sư gắn bó, yêu tha thiết cảnh sắc và cuộc sống thanh bình nơi thôn dã; qua đó thấy được *tư tưởng, tình cảm* ẩn sau bức tranh, tức cái "hồn" của thơ.
Kết luận: Văn bản nghị luận đã đặc biệt lưu ý và phân tích các yếu tố: nhan đề – đề tài, thể thơ và kết cấu, hình ảnh thơ, ngôn ngữ – biện pháp nghệ thuật, nhịp điệu – âm thanh – màu sắc, và tình cảm, tâm hồn của chủ thể trữ tình. Đó cũng chính là những yếu tố cốt lõi của thơ nói chung.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.