Giải Đề 3 trang 127 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Trong số những tác phẩm văn học mà bạn đã tìm đọc được theo gợi ý ở các bài học trong sách giáo khoa , tập hai, tác phẩm nào đã để lại cho bạn nhiều ấn tượng và suy nghĩ nhất? Hãy viết một bài văn nghị luận bàn về tác phẩm đó theo các vấn đề nội dung và nghệ thuật tự chọn.
Gợi ý trả lời
## Đề 3 — Nghị luận về một tác phẩm văn học để lại nhiều ấn tượng
*(Dạng bài: nghị luận văn học — chọn một tác phẩm đã đọc theo gợi ý trong SGK Ngữ văn 10, tập hai. Dưới đây là bài viết tham khảo bàn về "Bình Ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi — áng "thiên cổ hùng văn" học ở Bài 6.)*
### a) Mở bài
Trong hành trình đọc văn học lớp 10, tác phẩm để lại trong tôi nhiều ấn tượng và suy nghĩ nhất là "Bình Ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi. Ra đời đầu năm 1428 sau khi nghĩa quân Lam Sơn đánh đuổi giặc Minh, thừa lệnh Lê Lợi, Nguyễn Trãi viết bài cáo để bố cáo với toàn dân về nền độc lập được khôi phục. Tác phẩm xứng đáng được coi là bản "Tuyên ngôn độc lập" thứ hai của dân tộc, kết tinh tư tưởng nhân nghĩa và lòng tự hào dân tộc sâu sắc.
###
b) Thân bài
— Về nội dung tư tưởng:
*Thứ nhất*, tác phẩm nêu cao tư tưởng nhân nghĩa làm nền tảng chính nghĩa:
> *"Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo."*
Nhân nghĩa với Nguyễn Trãi không trừu tượng mà rất cụ thể: là "yên dân", là trừ bạo để bảo vệ cuộc sống nhân dân. Đây là bước phát triển mới mẻ, mang tính nhân dân so với quan niệm nhân nghĩa của Nho giáo.
*Thứ hai*, tác phẩm khẳng định chân lí độc lập chủ quyền của Đại Việt qua năm yếu tố: nền văn hiến lâu đời, cương vực lãnh thổ, phong tục tập quán, lịch sử các triều đại và nhân tài hào kiệt — một quan niệm về quốc gia dân tộc toàn diện, sâu sắc.
*Thứ ba*, bài cáo là bản cáo trạng đanh thép tội ác giặc Minh ("Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, / Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ") và là bản anh hùng ca về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn gian khổ mà tất thắng, kết lại bằng niềm tin vào tương lai thái bình: *"Muôn thuở nền thái bình vững chắc."*
— Về đặc sắc nghệ thuật:
- Thể cáo với kết cấu chặt chẽ, lập luận giàu sức thuyết phục theo trình tự: nêu luận đề chính nghĩa → vạch tội giặc → kể quá trình kháng chiến → tuyên bố độc lập.
- Giọng điệu biến hóa linh hoạt: khi trang nghiêm hùng hồn, khi căm phẫn, khi hào sảng khoái trá.
- Nghệ thuật đối, liệt kê, phóng đại, hình ảnh giàu sức gợi cùng sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận và chất văn chương, tạo nên áng "thiên cổ hùng văn".
— Ấn tượng và suy nghĩ riêng:
Điều khiến tôi ấn tượng nhất là tấm lòng "trọng dân", lấy dân làm gốc của Nguyễn Trãi — một tư tưởng vượt thời đại, đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Tác phẩm bồi đắp trong tôi lòng tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ nền độc lập mà cha ông đã đổ bao xương máu để giành lại.
###
c) Kết bài
"Bình Ngô đại cáo" không chỉ là một văn kiện lịch sử trọng đại mà còn là một tác phẩm nghệ thuật bất hủ. Khép lại trang sách, tôi càng thấm thía hơn giá trị của hòa bình, độc lập và trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc tiếp nối truyền thống yêu nước của dân tộc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.