Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 3 trang 136 SGK Ngữ văn 10

Huyện đường (trích tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đoạn trích cho thấy tri huyện và đề lại không cần phải giữ ý với nhau. Vì sao vậy? Phân tích sự hô ứng nhịp nhàng trong lời thoại giữa hai nhân vật.
(văn bản: Huyện đường (trích Nghêu, Sò, Ốc, Hến), Hoàng Châu Ký chỉnh lí)

Gợi ý trả lời

Mở ý — bối cảnh đoạn trích

Đoạn trích *Huyện đường* dựng lại cảnh tri huyện và đề lại bàn nhau cách xử vụ kiện liên quan đến Thị Hến. Đây là chốn công đường — nơi lẽ ra phải tôn nghiêm, ngay thẳng — nhưng qua lời thoại của hai nhân vật, bản chất tham nhũng, nhũng nhiễu của bộ máy quan lại phong kiến lại lộ ra rất rõ.

a) Vì sao tri huyện và đề lại không cần phải giữ ý với nhau?

- Cùng chung một "nghề" đục khoét dân. Tri huyện là quan đứng đầu huyện, đề lại là kẻ giúp việc giấy tờ, xử án. Cả hai đều sống bằng việc ăn tiền đút lót của dân kiện tụng, nên lợi ích của họ gắn chặt vào nhau. Đã là "cùng hội cùng thuyền" thì không có gì phải che giấu.

- Việc làm của họ là việc mờ ám, khuất tất. Họ không bàn chuyện xử án cho công bằng mà bàn cách *trì hoãn*, *vòi vĩnh*, moi tiền cả hai bên nguyên – bị ("Sự lí thường phân ẩu / Được thua tự đồng tiền"). Vì mục đích chung là kiếm chác, nên họ nói thẳng ruột gan với nhau, không cần vòng vo, giữ kẽ.

- Giữ ý là để che đậy trước người ngoài, còn giữa hai kẻ đồng lõa thì không cần. Nếu giữ ý với nhau thì không thể ăn ý trong việc làm bậy. Chính sự "không giữ ý" ấy cho thấy họ đã quá quen, quá ăn rơ trong các phi vụ nhũng nhiễu.

→ Nói cách khác, họ không giữ ý vì cùng bản chất tham lam, cùng chung quyền lợi và cùng nhúng tay vào việc xấu; sự trơ tráo thay cho sự tôn nghiêm nơi công đường.

b) Phân tích sự hô ứng nhịp nhàng trong lời thoại giữa hai nhân vật

- Kẻ tung người hứng, ăn khớp từng câu. Tri huyện vừa gợi ý ("Phải, nổi tiếng là nơi..." / bàn chuyện lấy tiền), đề lại liền tiếp lời, phụ họa, hiến kế ngay, như hai mắt xích của một cỗ máy. Lời của người này là tiền đề cho lời của người kia, không ai phải giải thích dài dòng vì đã *hiểu ý nhau*.

- Cùng một giọng điệu trơ trẽn, cùng một "triết lí" làm quan. Cả hai đều coi việc xử kiện là dịp kiếm tiền ("Ðể nó về thúc thủ... / Đã tốn kém của ai, lão cũng chẳng từ"). Lời thoại đối đáp qua lại nhưng tư tưởng thì thống nhất, cho thấy hai nhân vật tuy hai mà một về bản chất.

- Nhịp đối thoại nhanh, ngắn, móc nối liên tục. Câu nói của nhân vật này chưa dứt, nhân vật kia đã bắt được mạch để tiếp — tạo nên sự "hô ứng" ăn khớp như diễn tuồng, vừa gây cười vừa tố cáo. Sự nhịp nhàng ấy không phải là sự phối hợp trong sáng, mà là sự đồng lõa thành thục trong cái xấu.

- Tác dụng nghệ thuật. Qua cách hai nhân vật "hát bè" với nhau, tác giả dân gian dùng tiếng cười châm biếm để vạch trần bộ mặt thật của tầng lớp quan lại: ngồi ở công đường thiêng liêng mà chỉ lo tính kế đục khoét dân lành. Sự hô ứng nhịp nhàng càng khít thì sự thối nát càng được phơi bày sâu sắc.

Kết luận

Tri huyện và đề lại không cần giữ ý với nhau vì họ là hai kẻ cùng bản chất tham lam, cùng chung quyền lợi và cùng đồng lõa trong việc nhũng nhiễu dân. Sự hô ứng nhịp nhàng, ăn ý trong lời thoại của hai nhân vật vừa bộc lộ sự thành thạo trong thói ăn tiền, vừa là thủ pháp để tiếng cười trào phúng của tuồng đả kích sâu cay sự mục ruỗng của chốn quan trường phong kiến.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.