Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 1 trang 126 SGK Ngữ văn 10

Củng cố, mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: 80 NĂM NHÌN LẠI... (Trích)
Nguyễn Khắc Viện

[…] Lớn lên trong gia đình nhà Nho, tôi nhận thức được rằng mình được học hành đầy đủ là mang một món nợ đối với nước, với dân, với anh em mang súng gươm lăn lộn trên chiến trường. Vũ khí của tôi là lời nói, là cây bút. Với bà con Việt kiều yêu nước, ai thắc mắc hiểu lầm thì phải đứng lên thuyết phục, ở đâu xuyên tạc chính nghĩa của dân tộc ta thì đấu khẩu, đấu bút trên báo chí, trong hội nghị, trên đài phát thanh.

Ở Pa-ri, Thuỵ Điển, Rô-ma (Roma), Thái Lan,… may mắn được biết bao bạn bè vừa chân tình, vừa thông thái hết lòng giúp đỡ, đăng lên báo, in thành sách, chuyển từ tiếng Pháp sang tiếng Anh, tiếng Ý, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Ả Rập,… Không thể quên người bạn đời của tôi từng chia sẻ ngọt bùi đắng cay để cùng gánh vác sự nghiệp. Có lần khai lí lịch tên bạn bè ở nước ngoài, tôi quả lúng túng. Cả kiều bào lẫn người nước ngoài đến mấy trăm người ghi sao hết được! Bao nhiêu người chắp cánh cho tôi xông vào nhiều trận địa khác nhau: chính trị, quân sự, kinh tế, lịch sử, văn hoá, xã hội,… tả xung hữu đột hơn ba mươi năm trời như anh chàng Đông Ki-sốt (Don Quijote) thuở nào, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành nghĩa vụ người công dân. […]

(Nguyễn Khắc Viện, Tự truyện, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2007, tr. 193 – 194)

Hai văn bản Vật liệu thông minh và 80 năm nhìn lại... nhắc bạn nhớ tới những văn bản nào đã được đọc, tham khảo hay thực hành viết trong học kì II? Dựa vào đâu mà bạn có liên hệ như vậy?

Gợi ý trả lời

a) Những văn bản được liên hệ

Hai văn bản *Vật liệu thông minh* và *80 năm nhìn lại…* thuộc hai kiểu loại khác nhau nên gợi nhớ tới hai nhóm văn bản đã học trong học kì II (SGK Ngữ văn 10, Kết nối tri thức):

- *Vật liệu thông minh* là văn bản thông tin giới thiệu một thành tựu khoa học – công nghệ, nên nhắc tôi nhớ tới các văn bản thông tin ở Bài 8 – "Thế giới đa dạng của thông tin": *Sự sống và cái chết*, *Nghệ thuật truyền thống của người Việt*, và *Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu*.
- *80 năm nhìn lại…* (trích *Tự truyện* của Nguyễn Khắc Viện) viết về lẽ sống, về nghĩa vụ của người công dân và con đường cống hiến cho đất nước, nên nhắc tôi nhớ tới các văn bản ở Bài 9 – "Hành trang cuộc sống": *Về chính chúng ta* (Ca-rlô Rô-ve-li), *Con đường không chọn* (Rô-bớt Phờ-rớt) và *Một đời như kẻ tìm đường* (Phan Văn Trường).

Ngoài ra, với phần thực hành viết, *80 năm nhìn lại…* còn gợi nhớ tới bài viết văn bản nghị luận về bản thân / về một vấn đề xã hội đã luyện ở học kì II, vì đoạn trích thể hiện rõ cách người viết suy ngẫm, tự nhìn lại hành trình của chính mình.

b) Cơ sở của những liên hệ đó

Tôi có các liên hệ trên dựa vào những điểm chung sau:

- Kiểu loại và đặc điểm văn bản: *Vật liệu thông minh* cùng kiểu văn bản thông tin tổng hợp (có tính khách quan, cung cấp tri thức khoa học, có thể kèm phương tiện phi ngôn ngữ) như các văn bản ở Bài 8.
- Đề tài – chủ đề: *80 năm nhìn lại…* cùng hướng tới chủ đề lẽ sống, trách nhiệm và hành trang vào đời của con người như cụm văn bản ở Bài 9; đều đặt ra câu hỏi "sống để làm gì, cống hiến cho ai".
- Giọng điệu và cách thể hiện: đoạn trích mang giọng tự thuật, chiêm nghiệm, trữ tình – chính luận, gần với cách bộc lộ suy nghĩ cá nhân trong *Một đời như kẻ tìm đường* và *Về chính chúng ta*.

Như vậy, sự liên hệ được rút ra từ đặc điểm kiểu loại, đề tài – chủ đề tư tưởng và giọng điệu của các văn bản, chứ không chỉ dựa trên cảm nhận chủ quan.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.