Giải Bài 1 trang 121 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Lập bảng tổng hợp những đặc trưng của sử thi được thể hiện trong hai đoạn trích Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác và Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời trên các phương diện: nhân vật, cốt truyện, không gian, thời gian, người kể chuyện.
(văn bản: Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác; Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời)
Gợi ý trả lời
## Bảng tổng hợp đặc trưng sử thi trong hai đoạn trích
Cả hai đoạn trích đều mang những đặc trưng tiêu biểu của thể loại sử thi (anh hùng ca), nhưng được thể hiện qua hai nền văn hóa khác nhau: sử thi Hy Lạp cổ đại (*I-li-át* của Hô-me-rơ) và sử thi Tây Nguyên của Việt Nam (*Đăm Săn* của người Ê-đê). Có thể tổng hợp như sau:
| Phương diện | Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác | Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời |
|---|---|---|
| Nhân vật | Héc-to – người anh hùng, chủ tướng thành Tơ-roa, mang vẻ đẹp lí tưởng của cộng đồng: dũng cảm, trọng danh dự, nặng tình với gia đình nhưng đặt bổn phận với cộng đồng (bảo vệ thành Tơ-roa) lên trên hạnh phúc riêng. Nhân vật có đời sống nội tâm, tình cảm phong phú (cảnh từ biệt vợ con đầy xúc động). | Đăm Săn – tù trưởng hùng mạnh, khát vọng chinh phục, phi thường, muốn làm điều chưa ai dám làm (đi bắt Nữ Thần Mặt Trời). Mang vẻ đẹp phi thường, kì vĩ, là kết tinh sức mạnh và lí tưởng của cộng đồng Ê-đê. |
| Cốt truyện | Xoay quanh cuộc chiến tranh thành Tơ-roa; đoạn trích là một "khoảnh khắc" lắng lại giữa chiến trận – cuộc chia tay giữa Héc-to với vợ con trước khi ra trận. Sự kiện gắn với vận mệnh cộng đồng, có tính trọng đại. | Xoay quanh hành trình phiêu lưu, chinh phục của người anh hùng; kể về chuyến đi đầy thử thách của Đăm Săn đến nhà Nữ Thần Mặt Trời và kết cục bi tráng (bị lún chết ở rừng Sáp Đen). Cốt truyện giàu yếu tố kì ảo, phóng đại. |
| Không gian | Không gian chiến trận và thành Tơ-roa (cổng Xkê, tường thành) – không gian rộng lớn, gắn với chiến tranh và vận mệnh cộng đồng; vừa có không gian công cộng (chiến trường) vừa có không gian gia đình. | Không gian kì vĩ, hoang sơ, phi thường của núi rừng Tây Nguyên và thế giới thần linh (nhà Nữ Thần Mặt Trời, rừng Sáp Đen) – mang màu sắc huyền thoại, kì ảo, vượt ra ngoài không gian trần thế. |
| Thời gian | Thời gian quá khứ sử thi, gắn với cuộc chiến tranh thành Tơ-roa – một thời đại anh hùng đã qua; thời gian mang tính xác định trong tiến trình cuộc chiến. | Thời gian quá khứ huyền thoại, phiếm chỉ, gắn với "thời xa xưa" của cộng đồng Ê-đê; thời gian mang tính ước lệ, không xác định cụ thể. |
| Người kể chuyện | Người kể chuyện ngôi thứ ba, toàn tri, đứng ngoài câu chuyện, kể với thái độ trang trọng, ngợi ca, chiêm ngưỡng người anh hùng. | Người kể chuyện ngôi thứ ba, toàn tri; lời kể mang giọng điệu ngợi ca, tự hào, thường xuyên dùng các thủ pháp so sánh, phóng đại, trùng điệp đặc trưng của sử thi dân gian truyền miệng. |
### Nhận xét chung
- Điểm giống nhau: Cả hai đoạn trích đều khắc họa người anh hùng mang vẻ đẹp lí tưởng, kết tinh sức mạnh và khát vọng của cộng đồng; cốt truyện gắn với những sự kiện trọng đại; không gian rộng lớn, kì vĩ; thời gian quá khứ sử thi; người kể chuyện ngôi thứ ba với giọng điệu trang trọng, ngợi ca.
- Điểm khác nhau: *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác* thiên về khắc họa chiều sâu nội tâm, tình cảm con người giữa chiến tranh (chất "người" trong người anh hùng); còn *Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời* thiên về yếu tố kì ảo, phóng đại, thể hiện khát vọng chinh phục phi thường và màu sắc huyền thoại đậm nét của sử thi Tây Nguyên.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.