Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 3 trang 112 SGK Ngữ văn 10

Thực hành tiếng Việt: Sử dụng trích dẫn, cước chú và cách đánh dấu phần bị tỉnh lược trong văn bản   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tìm ở các bài đã học những ví dụ về trích dẫn (trực tiếp hoặc gián tiếp), cước chú và tỉnh lược trong văn bản.

Gợi ý trả lời

Yêu cầu: Tìm trong các văn bản *đã học* những ví dụ về (1) trích dẫn (trực tiếp / gián tiếp), (2) cước chú và (3) phần bị tỉnh lược. Dưới đây là một số ví dụ tiêu biểu lấy từ các bài đã học trong SGK Ngữ văn 10 (Kết nối tri thức, tập một).

a) Trích dẫn

*Trích dẫn trực tiếp* (dẫn nguyên văn, thường đặt trong dấu ngoặc kép hoặc tách riêng, có ghi nguồn/tác giả):
- Trong văn bản nghị luận văn học *“Bản hòa âm ngôn từ trong Tiếng thu của Lưu Trọng Lư”* (Phan Huy Dũng), tác giả nhiều lần dẫn nguyên văn các câu thơ của Lưu Trọng Lư để phân tích, ví dụ: *“Em không nghe mùa thu / Dưới trăng mờ thổn thức?”*. Đây là trích dẫn trực tiếp vì giữ nguyên lời văn bản gốc.
- Trong *“Chữ bầu lên nhà thơ”* (Lê Đạt), tác giả dẫn trực tiếp ý kiến của các nhà thơ, nhà phê bình nước ngoài (có nêu tên người nói) để làm bằng chứng cho luận điểm về lao động chữ nghĩa của nhà thơ.

*Trích dẫn gián tiếp* (thuật lại ý, không giữ nguyên lời, không dùng ngoặc kép):
- Trong *“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”* (Thân Nhân Trung), tác giả thuật lại quan điểm của các bậc “thánh đế minh vương” đời trước về việc quý trọng, bồi dưỡng và sử dụng người hiền tài — diễn đạt lại ý chứ không dẫn nguyên văn.

b) Cước chú

Cước chú là phần chú thích (thường đặt ở chân trang, đánh số) để giải nghĩa từ ngữ khó, điển tích, tên riêng:
- Trong *“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”* có nhiều cước chú giải nghĩa các từ Hán Việt và khái niệm như *nguyên khí*, *Thái học sinh*, *tam khôi*…, cùng chú thích về thời gian, nhân vật lịch sử.
- Trong các văn bản sử thi như *“Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác”* (trích *I-li-át*, Hô-me-rơ), cước chú giải thích hàng loạt tên riêng, địa danh, điển tích Hy Lạp xa lạ với người đọc Việt Nam.

c) Tỉnh lược

Phần bị tỉnh lược (lược bỏ) trong văn bản trích đoạn được đánh dấu bằng dấu ba chấm trong ngoặc vuông […]:
- Vì SGK thường chỉ in một đoạn trích từ tác phẩm dài, nên giữa các phần được giữ lại có dấu […] cho biết người biên soạn đã lược bớt. Ví dụ dễ thấy ở các đoạn trích sử thi, truyện dài (như *“Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác”*, các văn bản truyện/kịch trích đoạn), dấu […] xuất hiện để báo hiệu phần nội dung đã được tỉnh lược nhằm giữ cho đoạn trích gọn, tập trung vào nội dung cần học.

*Lưu ý khi làm bài:* Học sinh nên mở lại chính những văn bản mình đã học, chỉ rõ trang/câu cụ thể cho từng ví dụ và nêu rõ đó là loại nào (trích dẫn trực tiếp hay gián tiếp, cước chú hay tỉnh lược).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.