Giải Bài 1 trang 111 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Quan sát sơ đồ sau và chỉ ra tác dụng của các phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong sơ đồ:
Sơ đồ (infographic) tiêu đề "TÔI CỦA TƯƠNG LAI" dạng vòng tròn nối với các nhánh màu, mỗi nhánh là một lĩnh vực có các mốc thời gian trên trục ngang dẫn tới "VỀ ĐÍCH":
- TÀI CHÍNH: 10 NĂM – Mua nhà riêng; 15 NĂM – Có tài khoản tiết kiệm 2 tỉ đồng
- SỞ THÍCH: 5 NĂM – Chơi giỏi bóng rổ; 10 NĂM – Du lịch thế giới; 15 NĂM – Vẽ tranh
- CỐNG HIẾN: 5 NĂM – Tham gia từ thiện; 10 NĂM – Lập quỹ từ thiện gia đình; 15 NĂM – Tổ chức chương trình từ thiện
- CÔNG VIỆC: 5 NĂM – Đỗ Đại học Bách khoa; 10 NĂM – Làm kĩ sư phần mềm; 15 NĂM – Mở công ti công nghệ
- GIA ĐÌNH: 10 NĂM – Kết hôn; 15 NĂM – Sinh hai con
Gợi ý trả lời
Phân tích đề: Sơ đồ (infographic) "TÔI CỦA TƯƠNG LAI" dùng kết hợp *phương tiện ngôn ngữ* (các từ ngữ ngắn gọn: tiêu đề, tên lĩnh vực, mốc thời gian, nội dung mục tiêu) với các *phương tiện phi ngôn ngữ* (hình vẽ sơ đồ dạng vòng tròn – nhánh, màu sắc phân biệt, đường trục thời gian, mũi tên dẫn tới "VỀ ĐÍCH"). Yêu cầu là chỉ ra tác dụng của các phương tiện phi ngôn ngữ ấy.
a) Hình thức sơ đồ (vòng tròn trung tâm nối với các nhánh):
Hình vẽ dạng vòng tròn – nhánh giúp trình bày trực quan, hệ thống hoá toàn bộ kế hoạch cuộc đời: từ một trung tâm ("TÔI CỦA TƯƠNG LAI") toả ra năm lĩnh vực (Tài chính, Sở thích, Cống hiến, Công việc, Gia đình). Nhờ đó người đọc nắm ngay cấu trúc, mối quan hệ giữa cái chung và các bộ phận mà không phải đọc một đoạn văn dài; thông tin trở nên cô đọng, mạch lạc, dễ ghi nhớ.
b) Màu sắc phân biệt các nhánh:
Mỗi nhánh một màu riêng có tác dụng phân tách, làm nổi bật từng lĩnh vực, giúp mắt người đọc dễ dàng theo dõi, phân loại và không bị nhầm lẫn các nhóm mục tiêu với nhau. Màu sắc còn tạo ấn tượng thị giác, tăng tính thẩm mỹ và sinh động, khiến sơ đồ hấp dẫn, lôi cuốn hơn so với chữ viết đơn thuần.
c) Trục thời gian ngang với các mốc 5 NĂM – 10 NĂM – 15 NĂM và mũi tên dẫn tới "VỀ ĐÍCH":
Đường trục cùng các mốc thời gian sắp xếp mục tiêu theo trình tự thời gian, có lộ trình rõ ràng (ngắn hạn → dài hạn), cho thấy sự phát triển, tiến triển của từng lĩnh vực qua các giai đoạn. Mũi tên hướng về "VỀ ĐÍCH" nhấn mạnh tính mục đích, đích đến của kế hoạch, tạo cảm giác vận động, quyết tâm hướng tới tương lai.
d) Kết hợp chữ – hình – màu – đường nét (tác dụng chung):
Sự kết hợp giữa phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ làm cho thông tin được truyền đạt ngắn gọn, chính xác, trực quan và dễ tiếp nhận: chỉ nhìn một lần người đọc đã hình dung được toàn bộ kế hoạch và lộ trình thực hiện. Đồng thời sơ đồ tăng sức hấp dẫn, tính thuyết phục và gây hứng thú cho người xem, điều mà văn bản chỉ dùng chữ khó đạt được.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.