Giải Câu 4 trang 110 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Nhan đề của bài viết là Một đời như kẻ tìm đường. Nhưng trong bài viết, tác giả lại nói: “Cả cuộc đời tìm đường để rồi mãi tới lúc xế chiều tôi mới khám phá ra chẳng có đường để tìm”. Liệu tác giả có tự mâu thuẫn với chính mình hay không? Phải chăng việc tìm đường là một việc không có nhiều ý nghĩa?
(văn bản: Một đời như kẻ tìm đường – Phan Văn Trường)
Gợi ý trả lời
Phân tích câu hỏi
Câu hỏi nêu ra một mâu thuẫn *bề ngoài*: nhan đề khẳng định cả đời tác giả là "kẻ tìm đường", nhưng trong bài tác giả lại viết "Cả cuộc đời tìm đường để rồi mãi tới lúc xế chiều tôi mới khám phá ra chẳng có đường để tìm". Cần đọc kĩ mạch lập luận của văn bản để thấy đây không phải là tự mâu thuẫn mà là một *chiêm nghiệm* có tính biện chứng.
a) Tác giả có tự mâu thuẫn với chính mình hay không?
- Thực chất, tác giả không hề tự mâu thuẫn. Hai mệnh đề tưởng trái ngược lại bổ sung cho nhau, cùng diễn tả một chân lí được rút ra qua cả đời trải nghiệm.
- "Tìm đường" trong suốt bài là hành trình tác giả băn khoăn lựa chọn hướng đi, nghề nghiệp, cách sống (chọn ngành học, chọn nơi làm việc, chọn cách ứng xử với thành – bại…). Đó là việc ông đã làm thật, nên nhan đề hoàn toàn đúng với cuộc đời ông.
- Câu nói "chẳng có đường để tìm" là kết luận ở tầng nhận thức cao hơn, rút ra khi "xế chiều": không hề có sẵn một con đường đúng duy nhất nằm đâu đó chờ ta tìm thấy. Con đường không phải là cái có trước để ta đi tìm, mà chính ta tạo ra con đường bằng mỗi lựa chọn và hành động của mình. Như tác giả viết, đời là một "cuộc hành trình" và "mỗi lần đi tìm con đường thì chính là ta lại tự vẽ nên con đường cho mình".
- Vì vậy, nói "tìm đường cả đời" (hành động) và "chẳng có đường để tìm" (nhận thức cuối cùng) là hai mặt của cùng một chân lí, chứ không loại trừ nhau. Đây là lối nói nghịch lí (nghịch lí chỉ ở câu chữ) nhằm *gây ấn tượng và khơi gợi suy ngẫm*, đặc trưng của văn nghị luận giàu tính chiêm nghiệm.
b) Phải chăng việc tìm đường là một việc không có nhiều ý nghĩa?
- Hoàn toàn không. Ngược lại, chính quá trình tìm đường mới là điều có ý nghĩa nhất, chứ không phải cái "đích" hay "con đường có sẵn".
- Tác giả khẳng định: thành công hay thất bại không quan trọng bằng việc được sống, được trải nghiệm, được là chính mình trên hành trình ấy. "Hạnh phúc nằm ngay trong quá trình tìm đường", trong mỗi lựa chọn mà ta can đảm đưa ra và chịu trách nhiệm.
- Việc "tìm đường" dạy con người biết dấn thân, biết chọn lựa, biết học hỏi từ cả thành công lẫn thất bại; nhờ đó mà trưởng thành và khám phá được giá trị bản thân. Không đi tìm thì cũng không có con đường nào được vẽ ra.
- Như vậy, câu "chẳng có đường để tìm" không phủ nhận ý nghĩa của việc tìm đường, mà chuyển trọng tâm: ý nghĩa không nằm ở việc tìm thấy một con đường định sẵn, mà nằm ở chính hành trình kiếm tìm và tự tạo lập con đường cho đời mình.
Kết luận
Tác giả không tự mâu thuẫn; đây là một nghịch lí nghệ thuật chứa đựng triết lí sống sâu sắc. Qua đó, ông gửi gắm thông điệp: đừng mải tìm một con đường có sẵn và duy nhất đúng, hãy sống hết mình với từng lựa chọn, bởi hạnh phúc và ý nghĩa của đời người nằm ngay trong quá trình tìm đường và tự tạo nên con đường của chính mình.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.