Giải Câu 2 trang 104 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Xác định những từ ngữ lặp lại khắc hoạ đặc điểm cố định của nhân vật trong đoạn trích. Theo bạn, vì sao sử thi lại có cách khắc hoạ nhân vật như vậy?
(văn bản: Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác (trích sử thi I-li-át), Hô-me-rơ)
Gợi ý trả lời
Những từ ngữ lặp lại khắc hoạ đặc điểm cố định của nhân vật
Trong đoạn trích, Hô-me-rơ nhiều lần gắn với tên nhân vật những cụm từ (định ngữ) cố định, lặp đi lặp lại mỗi khi nhắc đến họ:
a) Với Héc-to: thường được gọi kèm những định ngữ chỉ sức mạnh và vẻ oai phong của người anh hùng, như *"Héc-to lẫy lừng"*, *"Héc-to của mũ trụ sáng loáng"* (người anh hùng "mũ trụ sáng loáng" / "mũ đồng sáng loáng") – đặc điểm luôn gắn với vũ khí, áo giáp, với tư thế của một chiến binh dũng mãnh.
b) Với Ăng-đrô-mác: thường gắn với các định ngữ gợi vẻ đẹp dịu dàng và tấm lòng của người vợ, như *"Ăng-đrô-mác dịu hiền"*, *"nàng Ăng-đrô-mác cánh tay trắng ngần"* – nhấn mạnh phẩm chất đoan trang, đằm thắm, giàu tình yêu thương.
c) Với con trai (bé A-xti-a-nác): được gọi bằng những định ngữ trìu mến như *"đứa con trai yêu quý"*, *"cậu bé kháu khỉnh như một vì tinh tú"*, gợi vẻ non nớt, đáng yêu.
→ Điểm chung: mỗi nhân vật được gắn với một (hoặc một vài) định ngữ cố định, không đổi, lặp lại nhiều lần; định ngữ ấy nêu bật một đặc điểm tiêu biểu, bất biến của nhân vật (Héc-to – dũng mãnh, oai hùng; Ăng-đrô-mác – dịu hiền, chung thuỷ).
Vì sao sử thi lại khắc hoạ nhân vật như vậy?
- Do phương thức sáng tác và lưu truyền bằng truyền miệng: sử thi vốn được hát/kể, truyền miệng qua nhiều thế hệ. Những định ngữ cố định (công thức nghệ thuật lặp lại) giúp người kể dễ thuộc, dễ nhớ, dễ ứng tác, giữ được nhịp điệu và khuôn hình câu thơ khi diễn xướng.
- Phù hợp với quan niệm và cách xây dựng nhân vật của sử thi: nhân vật sử thi là nhân vật loại hình, tiêu biểu cho phẩm chất của cả cộng đồng, mang lí tưởng về người anh hùng. Vì thế mỗi nhân vật được khắc hoạ với những phẩm chất ổn định, nhất quán, bất biến chứ không thay đổi, phức tạp như con người đời thường.
- Tác dụng nghệ thuật: cách lặp lại ấy tô đậm, làm nổi bật và khắc sâu vào trí nhớ người nghe đặc điểm tiêu biểu của nhân vật, tạo ấn tượng về tầm vóc lớn lao, kì vĩ và vẻ đẹp lí tưởng hoá của người anh hùng; đồng thời tạo nên giọng điệu trang trọng, hào hùng đặc trưng của thể loại sử thi.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.